ضریب بالاسری اقلام ستاره دار ، دستمزدی و بدون مصالح

ضریب بالاسری (OVERHEAD FACTOR) معمولا با مبلغ پیمان رابطه عکس داشته و هر چقدر  مبلغ پیمان بین کارفرما و پیمانکار، افزایش یابد، ضریب بالاسری کاهش می یابد. چون ردیف های  فهرست بهاء، خام است و هزینه اجرای کار را شامل می‌شود و هزینه جانبی دیده نشده است (مثل سربار دفتر مرکزی و بیمه و حقوق و حمل و نقل و . . .)، لذا ضریب بالاسری در صورت وضعیت های تایید شده پیمانکاران، اعمال می شود. ضریب بالاسری در پیشنهاد قیمت (Bidding) نقش مهمی در پیروزی یا شکست پیمانکاران در مناقصات دارد. اولین بخشنامه در خصوص ضریب بالاسری، یازدهم مهر ماه سال ۱۳۶۳  توسط  سازمان برنامه و بودجه به مشاوران و پیمانکاران ابلاغ شد.  در رشته های یازده گانه پیمانکاری، محاسبه ضریب بالاسری، متفاوت است.

این گفتار تلاش کرده تا شما را با این مفهوم آشنا کند و مثال هایی بزند. اگر در متره و برآورد صورت وضعیت های عمرانی و غیر عمرانی، تجربه ای در اعمال ضرایب بالاسری دارید،  از طریق بخش  کامنت با اقتصاد شهروند در ارتباط باشید.

با ما همراه باشید.

حتما بخوانید: صفر تا صد دریافت گواهینامه صلاحیت پیمانکاری در ۱۱ رشته

ضریب بالاسری چیست؟

ضریب بالاسری از جمله اصطلاحات متداولی است که پیمانکاران فعالیت های عمرانی و غیر عمرانی، صنعتی و خدماتی، با آن روبرو بوده و به اقتضای موضوع پیمان آن ها با کارفرمایان، مورد بحث و تبادل نظر قرار می گیرد. از جمله موضوعاتی چالشی بین پیمانکار، مهندسان مشاور و دستگاه نظارت عالیه کارفرما، همین موضوع بالاسری یا overhead است که بحث آن به موضوع مدیریت ادعا (CLAIM MANAGEMENT) هم کشیده می شود.

از جمله مسائلی که در استاندارد بین المللی مدیریت پروژه به نام پم باک یا PMBOK به آن اشاره شده، مقوله هزینه بالاسری است که در بحث ادعا و اختلاف پیمانکاران در پروژه،  مطرح شده و یکی از مهم ترین آن ها، ضریب بالاسری دفتر مرکزی (HOME OFFICE OVERHEAD) است که همواره در مقوله تاخیرات مجاز پروژه های صنعتی، محل اختلاف و تفاوت دیدگاه حقوقی پیمانکار با کارفرما می باشد.

در واقع در هر پیمان، ضرایب قراردادی متعددی وجود دارد که به عنوان ضرایب پیمان خوانده می شود. ضرایب پیمان، شامل ضریب پیمان، ضریب فصل، ضریب  تجهیز کارگاه، ضریب منطقه ای، ضریب صعب  العبور بودن منطقه، ضریب حمل مصالح، ضریب طبقات، ارتفاع و غیره را شامل می شود که در این گفتار به آن اشاره شده است.

ضریب پیمان، اعداد و ارقامی است که به جهت جبران هزینه های خاصی که طبق ضوابط پیمان، برآورد می شود، اعمال شده و هدفش، پرداخت پول بیش تر بابت هزینه کردهای پیمانکار در طول پروژه است.  در واقع ضرایب پیمان مثل ضریب بالاسری، مکمل بهاء واحد های مندرج در هر یک از آیتم های فهرست بهاء پیمانکاری در ۱۱ رشته است.

ضریب بالاسری یا هزینه بالاسری، به ۲ بخش هزینه بالاسری فعالیت های عمومی و هزینه  بالاسری کار، تقسیم بندی می شود. هزینه بالاسری عمومی، شامل اقلامی است که ارتباط مستقیمی به نوع کار ندارد. مثل هزینه ای که شما برای دستمزد ماهانه یا هفتگی پرسنل یا خرید غذا پرداخت می کنید یا هزینه بیمه  پرسنل را می پردازید یا پول آب و برق و گاز و تلفن و پذیرایی و حمل و نقل را می دهید.

هزینه بالاسری کار، از جمله اقلامی است که به صورت مستقیم به کاری که در طول پروژه انجام می دهید، مرتبط است. مثل کارمزدی که بابت دریافت  ضمانت نامه حسن اجرای تعهدات، ضمانت نامه پیش پرداخت، پرداخت عوارض مالیاتی، هزینه تجهیز کارگاه و تهیه نقشه و امثالهم می پردازید.

حتما بخوانید: همه چیز درباره تجهیز کارگاه بر اساس فهرست بهاء ۹۸

ضرایب  بالاسری در فهارست بهاء که هر ساله توسط دفتر مشاوران سازمان برنامه و بودجه تهیه و ابلاغ می شود، مشخص شده و شامل دستمزد نیروی  انسانی، قیمت مصالح، هزینه استهلاک از کار و تجهیزات است. یعنی  هزینه هایی که به صورت مستقیم به نوع کار بستگی دارد.

(بخشنامه حد نصاب معاملات کوچک، بزرگ و متوسط در سال ۱۳۹۸ که اسفند ۹۷ توسط معاون اول رئیس جمهور ابلاغ شد و در محاسبه ضریب بالاسری و مالیات، تاثیر گذار است)

در طرح های عمرانی که از جمله بزرگ ترین فعالیت های کسب و کار پیمانکاری در کشورمان مثل طرح های نفت و گاز می باشد، ضریب بالاسری به صورت مناقصه تعیین می شود. یعنی  هر شرکتی که واجد شرایط شرکت در مناقصه باشد و گواهی صلاحیت پیمانکاری بر اساس رشته مورد نظر و پایه مورد نظر کارفرما داشته باشد، در مناقصه طرح های عمرانی شرکت می  کند.

ضریب بالاسری کارهایی که به صورت ترک تشریفات  مناقصه است، ۱.۲۰ و برای کارهایی که مناقصه ای است، ۱.۳۰ می باشد.

حتما بخوانید: همه چیز درباره قانون و مقررات مناقصات و مزایدات کشور

ضریب بالاسری طرح های غیر عمرانی برای فعالیت هایی که به صورت مناقصه واگذار می شود، ۱.۴۱ و برای فعالیت هایی که به صورت ترک تشریفات مناقصه به پیمانکار واجد شرایط واگذار می شود،  ۱.۳۰ است.

توجه داشته باشید که منظور از طرح عمرانی، طرح هایی است که طبق بودجه سالانه کشور، از محل اعتبارات عمرانی دولت، تامین اعتبار شده و به منظور تحقق اهداف عمرانی  برنامه پنج ساله توسعه کشور، در دستور کار قرار می گیرد. اگر طرحی، محل تامین اعتبار آن، منابعی غیر از بودجه عمرانی باشد، طرح غیر عمرانی نامیده می شود.

اختلاف طرح های عمرانی  و غیر عمرانی، در مقوله کسر بیمهاست. در طرح های  عمرانی، بیمه ۱.۶۷ درصد و در طرح های  غیر عمرانی، ۷.۷۸ درصد می  باشد که در بحث مفاصا حساب بیمه پیمانکاران، اهمیت دارد.

هزینه بالاسری از جمله هزینه های کارهایی  است که آیتم و ردیف خاصی در فهرست بهاء پیمان ندارد. ضریب بالاسری، برای جبران این هزینه ها به پیمانکار اختصاص می یابد تا هزینه ایی که پیمانکار  جهت  اجرای هر  یک از آیتم های عملیات اجرایی  پرداخت می  کند، جبران شود.

این هزینه  ها، همان طور که گفته شد، بخشی از هزینه های اجرای پروژه بود و در برگیرنده هزینه جای و سود پیمانکار  است و درصدی از هزینه های مستقیم اجرای کار در طول پروژه. پس هزینه بالاسری را نمی توان فقط به  یک آیتم  کاری اختصاص داد و در کارهای مختلف، مشترک است.

هزینه بالاسری، ضریب دارد. طبق بند الف ماده ۱۴ شرایط عمومی پیمان، براورد هزینه اجرای کار، رقمی است که به  عنوان هزینه اجرای موضوع پیمان توسط کارفرما محاسبه می شود.

انواع ضرایب قراردادها

ضریب تجهیز کارگاه، از جمله ضرایبی است که در یک قرارداد اعمال می شود. به منظور استارت یک پیمان، بایستی در گام اول پس از عقد قرارداد، تجهیز کارگاه است. تجهیز کارگاه به منظور دریافت ۲۰ درصد پیش پرداخت از کارفرما در قبال تسلیم ضمانت نامه ریالی پیش پرداخت، الزامی است و باید به تایید دستگاه نظارت عالیه کارفرما برسد.

تجهیز کارگاه شامل اسکان موقت ناظرین، کارفرما و کارگران یا اماده ساختن کارگاه برای شروع عملیات اجرایی است. ضریبی به  اندازه ۴ یا ۶ درص در کارهایی که برآورد هزینه اجرای آن ها، بیش از یک رشته فهرست بهاء را شامل می شود، به مبلغ اولیه پیمان اضافه می شود. اگر  حد مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه، رشته های مرتبط با هم نباشد، عددی بین ۴ تا ۶ درصد به تناسب مبلغ برآیند مربوطه به هر یک  از رشته ها، محاسبه خواهد شد.

ضریب منطقه ای نیز از جمله نرخ هایی است که برای مناطق مختلف کشور به پیمان های تعلق می  گیرد. هر یک از استان های ۳۱ گانه تهران،  ضریب منطقه ای مخصوص به خود را دارد که به اقتضای شرایط جغرافیایی، تنظیم شده است. مناطق محروم، ضریب منطقه  ای بیش تری دارد اما همگی، زیر ۲ هستند.

(نحوه محاسبه  ضریب طبقات . بابت هزینه حمل مصالح به طبقات و افت مصالح ناشی از حمل آن به طبقات و سختی اجرای کار، ضریب طبقات به شرح عکس فوق محاسبه می شود)

از دیگر ضرایبی که در فهرست بها مورد توجه است، ضریب طبقات است. اگر  کاری در طبقه غیر همکف و زیر همکف باشد، به منظور کار در طبقات بالا تر از همکف، ضریبی به نام ضریب طبقات وجود دارد. اگر  کاری، پایین تر از زیر همکف باشد، ضریب طبقات اعمال می شود.

از دیگر ضرایب معروف در پیمان ها، ضریب پیمان  است. ضریب پیشنهادی  پیمانکار است که در قالب اصطلاح پلوس (PLUS) و مینوس (MINUS) تعریف می شود و به افزایش یا کاهش مقدار قرارداد اشاره می  کند.

ضریب فصل با ضریب پیشنهادی جزء از دیگر ضرایبی است که در پیمان مورد استفاده قرار می  گیرد. ضریبی است که از تقسیم مبلغ پیشنهادی  پیمانکار بر هر فصل به مبلع برآورد شده  توسط گارفرما برای  همان فصل، محاسبه می شود. در  صورت استفاده از فهرست های واحد پایه، مبلغ متناظر با اقلام پایه و غیر پایه در هر فصل، بایستی به صورت جدایگانه در ستون های مربوط به دستورالعمل نحوه ارائه قیمت ازسوی پیمانکار،  به تفکیک  فصل های فهرست  بهاء وارد شود.

از این جداول، ۳ دسته ضریب شامل: ضریب فصل برای اقلام پایه، ضریب فصل برای اقلان ستاره دار و ضریب فصل برای مجموعه اقلام پایه و غیر پایه، قابل استخراج است. در صورت وضعیت  های موقت و قطعی پیمانکاران، تا بیست و پنج درصد مبلغ هر  فصل، محاز به افزایش یا کاهش است.

ضریب بالاسری و تعدیل

تعدیل، از مهم  ترین مقولات در بحث پیمان است و چالشی بین کارفرما و پیمانکار. قیمت هایی که در آیتم ها و ردیف های فهرست بهاء درج می  شود، بر اساس قیمت سه  ماهه چهارم سال پیش است. مثل زمستان ۹۷. قیمت پیشنهادی مناقصه گران، بر اساس قیمت های زمان پیشنهاد قیمت است (بعد از زمستان ۹۷). به منظور  جبران تورم و نوسانات قیمت مربوط به دستمزد پرسنل و تجهیزات و جلوگیری از تحمیل ضرر و زیان ناشی از این  تغییرات  به طرفین، دستورالعمل نحوه  تعدیل  آحاد بهای پیمان ها، در نظر گرفته می شود.

طبق بخشنامه شماره ۶۶۱۷۴۰/۹۵ مورخ هجدهم مرداد ماه سال نود و پنج سازمان برنامه و بودجه درباره شاخص های قطعی دوره های سه ماهه سوم و چهارم، اگر در محاسبه تعدیل هر فصل و رشته، ضریب تعدیل، منفی شود،  مقادیر منفی به حساب بدهکاری پیمانکاری منظور خواهد شد، اما ضریب بالاسری در صورت وضعیت تعدیل آن بخش، اعمال نخواهد شد.

ضریب تعدیل، ضریبی است که با توجه به مقدار شاخص مبنای پیمان و شاخص دوره انجام کار در پروژه، به منظور به روز رسانی بهای واحد آیتم های فهرست بها، مورد استفاده قرار می گیرد.

اعمال ضریب بالاسری به خرید های فاکتوری

ضریب بالاسری متعلق به قیمت های جدید موضوع ماده بیست و نهم شرایط عمومی پیمان (بخشنامه مورخ سوم خرداد ماه سال  هفتاد و هشت)، در پیمان هایی که با فهرست بهای واحد پایه سال هشتاد و هشت تنظیم شده است، لازم است همه عوامل موثر در قیمت تمام شده لحاظ شده و توافق شود و ضریب جداگانه ای به این قیمت ها اعمال نشود.

لذا، اقلام فاکتوری، قیمت جدید محسوب می شود و تعیین بهاء آن  ها تابع ماده بیست و نهم شرایط عمومی پیمان است. بنابراین، اگر قیمت های ستاره دار در فهرست بهاء واحد پایه سال هشتاد و هشت، منظور شده باشد، ضریب بالاسری به آن ها تعلق نخواهد گرفت.

نحوه محاسبه هزینه بالاسری در یک پروژه عمرانی

در محاسبه هزینه بالاسری یک پروژه عمرانی که به آیتیم های مختلفی بستگی دارد، باید به تفاوت کسورات طرح های عمرانی و غیر  عمرانی، توجه کرد.

ضریب بالاسری آیتم های فاقد قیمت

در پیمان  هایی که تابع ضوابط طرح های تملک دارایی سرمایه ای هستند که بر اساس فهرست بهاء واحد پایه و شرایط عمومی پیمان جدید منعقد می شود، اگر در راستای موضوع پیمان، فعالیت هایی از سوی کارفرما به پیمانکار ابلاغ شود که برای آن، قیمت  و مقداری در فهرست بهاء مربوط به پیمان، پیش بینی نشده باشد، مثل کارهایی که ردیف در فهرست بهاء پایه ندارد)، نرخ جدید مربوطه، بر اساس هزینه واقعی انجام کار در محل، طبق بند ج ماده بیست و نهم شرایط  عمومی پیمان تعیین و با اعمال ضریب بالاسری مورد عمل در پیمان مورد استفاده قرار می گیرد.

محاسبه ضریب بالاسری برای  کارهای دستمزدی بدون مصالح

• مالیات: ۵ درصد
• هزینه دفتر مرکزی: ۱.۳۵ درصد
• هزینه مستمر کارگاه: ۲.۵۰ درصد
• هزینه ضمانت نامه: ۱.۳۰  درصد
• هزینه صندوق کارآموزی: ۰.۲۰ درصد
• نهضت سوادآموزی: ۰.۳۰ درصد
• عوارض شهرداری:  ۰.۵۰ درصد
• عوارض قهری: ۰.۲۰ درصد
• آزمایشگاه: ۰.۲۰ درصد
• بیمه کارهای دستمزدی بدون مصالح: ۱۷.۸۰ درصد
• سود: ۱۰ درصد
• جمع: ۳۹.۳۵ درصد

حتما بخوانید: شاخص های تشخیص صلاحیت پیمانکاری ۹۸

محاسبه ضریب بالاسری برای فروش مصالح

• مالیات: ۳ درصد
• هزینه دفتر مرکزی: ۱.۳۵ درصد
• هزینه مستمر کارگاه:  صفر درصد
• هزینه صندوق کارآموی: صفر درصد
• نهضت سوادآموزی: صفر درصد
• عوارض شهرداری: صفر درصد
• عوارض قهری:  صفر درصد
• آزمایشگاه: ۰.۲۰ درصد
• بیمه: صفر درصد
• سود: ۱۰ درصد
• جمع: ۱۵.۸۵  درصد

ضریب بالاسری برای  کارهای دستمزدی  عبارت است از ۱۰۰ تقسیم  بر  (۱۰۰-۳۹.۳۵) که ۱.۶۵ است.

ضریب بالاسری برای فروش مصالح عبارت است از ۱۰۰ تقسیم بر (۱۰۰-۱۵.۸۵) که ۱.۱۹  است.

حتما ببینید: همه چیز درباره فهرست بهاء ۱۳۹۸

همراه گرامی

اگر درباره نحوه محاسبه ضریب بالاسری در پروژه های عمرانی و غیر عمرانی، دیدگاهی دارید، مراتب را از طریق بخش کامنت با ما به اشتراک بگذارید. لینک این گفتار را از طریق کانال هایی که در شبکه های اجتماعی عضویت دارید، به اشتراک بگذارید.