آزمون بورس در ثلث سوم ۹۸
شاخص کل بورس تهران در آبان افت بیش از یک درصدی را تجربه کرد. پس از طی مسیر پرنوسان در مهر، دومین ماه پاییز با نوسان اندک نماگر اصلی بازار سهام به پایان رسید. اکنون در حالی وارد چهارماه پایان سال میشویم که عوامل متعددی میتوانند مسیر بورس را دستخوش تغییر کنند. مهمترین مساله به بودجه و جزئیات آن مربوط میشود که بدون شک برای بورسبازان اهمیت ویژهای دارد. نتیجه مذاکرات تجاری میان چین و آمریکا، روند نرخ دلار و بحثهای غیراقتصادی از دیگر متغیرهای تعیینکننده مسیر بورس هستند.
شاخص کل بورس تهران در دومین ماه از پاییز ۹۸ افت حدود یک درصدی را تجربه کرد. نرخ دلار و سکه اما در آبان رشد حدود ۵ و ۴/ ۳ درصدی را به ثبت رساندند. میانگین اندازه نوسان شاخص کل بورس در این مدت کمتر از ۶/ ۰ درصد بوده است و در تمام روزهای آبان شاخص کل بورس در بازه ۳۰۲ تا کمتر از ۳۱۰ هزار واحد نوسان داشت. میانگین اندازه تغییرات شاخص سهام در مهر حدود ۴/ ۱ درصد بود و پس از نوسان شدید کارنامه مهر بورس با بازدهی مثبت همراه بود. درحالیکه بین کف و سقف شاخص در مهر حدود ۲۶ هزار واحد فاصله وجود داشت این فاصله در آبان به حدود ۷ هزار واحد رسید. کاهش شدت نوسان سهام را معاملهگران ورود به محدوده تعادلی میخوانند و رونمایی از بهانههای تازه برای ادامه نوسان سهام را الزامی میدانند. ارزش معاملات سهام نیز بار دیگر به هزار میلیارد تومان رسید. افت بیش از ۷۹ درصدی ارزش معاملات نسبت به مهر نیز از کاهش شدت ورود نقدینگی به سهام حکایت دارد. البته اگر اثر آمار قبل نیز در نظر گرفته شود در کنار کاهش انگیزه خرید سهام باید به کاهش فشار فروش نیز اشاره کرد. بر این اساس شاید بتوان این موضوع را نیز نشانه دیگری از محدوده تعادلی نوسان سهام دانست. با این حال نمیتوان به این سادگی و براساس دو نماگر از وضعیت بازار سهام با بیش از ۵۰۰ نماد معاملاتی با خبر شد و شاید چنین سادهسازی یک بازار در یک شاخص (منظور شاخص کل) همان اشتباهی باشد که در برخورد با اقتصاد نیز رخ میدهد. در این خصوص نوسان شاخص کل بورس در بازه ۳۰۰ تا ۳۱۰ طی حدود یک ماه و نیم اخیر بار دیگر این ذهنیت اشتباه را برای برخی از معاملهگران رقم زده است که واقعا این دو عدد سطوح جادویی هستند و تنها با نگاه کردن به این اعداد میتوان استراتژی معاملاتی قدرتمندی داشت. این درحالی است که شاخص کل هموزن در آبان رشد ۷ درصدی را تجربه کرد تا در تلاش برای بازپس گرفتن سقف تاریخی خود باشد. این موضوع به ادامه رشدهای هیجانی قیمت سهام کوچکتر اشاره دارد. بزرگان بازار آبان را با افت شاخص مواجه شدند. از ۱۰ صنعتی که در آبان بازدهی منفی را در بورس تهرن به ثبت رساندند صنایع بزرگی مانند محصولات شیمیایی افت ۷/ ۲ درصدی، شاخص صنعت فلزات اساسی افت ۷/ ۱ درصدی، معدنیها، فرآوردههای نفتی و بانکیها نیز به ترتیب افت ۳/ ۳، ۲/ ۵ و ۲/ ۷ درصدی را تجربه کردند. این درحالی است که صنایع مزبور بیش از ۶۰ درصد از ارزش کل بورس تهران را در اختیار دارند. بر این اساس میتوان علت افت شاخص کل بورس تهران را در آبان بهتر متوجه شد. در شاخص کل برخلاف شاخص هموزن وزن شرکتها براساس ارزش بازار آنها در محاسبه عدد شاخص لحاظ میشود و در نتیجه آن شرکتهای بزرگتر اثر بیشتری را در نوسان شاخص سهام دارند. بر این اساس در آبان نیز سهام نوسان قابلتوجهی داشته است. اینکه این نوسانات سهام منطقی یا غیرمنطقی بوده نیازمند بحث طولانیتر است با این حال صنایع بزرگ بورسی افت و صنایع کوچکتر رشد داشتند. در این ماه گروه محصولات فلزی با ارزش بازار ۴۶۰۰ میلیارد تومانی (کمتر از نیم درصد از کل ارزش بازار بورس) رشد بیش از ۲۳ درصدی را تجربه کرد و در صدر صنایع با بیشترین رشد ماهانه قرار گرفت. بر این اساس در ظاهر شاید سهام کمنوسان جلوه کند اما همچنان زیرپوست بازار شدت نوسانات بالا است در چنین شرایطی آنچه در ۴ ماه باقیمانده از سال ۹۸ بر بورس میگذرد سوال عمده فعالان بازار سهام است. دو قطب اقتصاد جهانی و تصمیمات اقتصادی داخلی میتوانند نوسان قابلتوجه را برای سهام رقم بزنند که در این گزارش به بخش سیاستهای داخلی و اصلاحات احتمالی اقتصادی پرداخته شده است.
تشدید بیاعتمادی در بازارها با نبود اینترنت
بازارها هشتمین ماه سال را نیز پشت سرگذاشتند. رخدادهایی که طی یک هفته گذشته در کشور رخ داد باعث شد اتفاقات هفتههای قبل تا حدود زیادی به حاشیه رانده شوند. یکی از شوکهای قابلتوجه به بازارها و اقتصاد کشور قطعی اینترنت بود که نبود این ابزار و عدم دسترسی به اطلاعات جهانی و داخلی اهمیت بالای اینترنت را برای اقتصاد کشور بیش از همیشه مشخص کرد؛ جایی که قطعی اینترنت خود به بیاعتمادیها دامن میزند و این موضوع در شرایط کنونی از هر چیز دیگری خطرناکتر است. بورس تهران نیز از این محل آسیب قابلتوجهی دید. بر این اساس قطعی ادامهدار اینترنت علاوه بر ضربه به کسبوکارها با کاهش سرعت انتقال اطلاعات میتواند به تشدید موج بیاعتمادی ختم شود.
شوک به بازارها در پایان آبان
شوک به بازارها در هفته پایانی با اوجگیری دلار و سکه و همچنین واکنش سهام مشاهده شد. دلار تا بیش از ۱۲۵۰۰ تومان در معاملات هفتگی رشد داشت و بعضا نرخهایی از معامله ارز تا ۱۲۸۰۰ تومان نیز در میانه هفته و با اوجگیری موج اعتراضات در کشور به گوش رسید. اما بار دیگر دلار با تسلط بازارساز عقبنشینی کرد و در پایان هفته زیر سطح ۱۲ هزار تومان آرام گرفت. بازار سکه نیز همگام با دلار درحال نوسان بود، همچنان نوسان سکه بیش از آنکه به طلای جهانی وابسته باشد از دلار اثر میپذیرد. در بازار سهام نیز شوک یکروزه با تشکیل صف فروش در عمده نمادهای معاملاتی قابلتوجه بود. بار دیگر جلوهای از ریسکهای سیستماتیک در بورس تهران خودنمایی کرد و بهدنبال آن نیز تشدید هیجان برای خروج از سهام به اوج رسید. در این بین حمایت همهجانبه حقوقیها و جمعآوری صفهای فروش باعث شد که واکنش سهام به شوک سیستماتیک عمر کوتاهی داشته باشد و حتی در روزهای بعد شاهد شکلگیری صفهای خرید در سهام بودیم. شوک پایان آبان به بازارها نوسان هفتههای قبل را درحاشیه قرار داد. در این خصوص دلار دو هفته قبل از کانال تعادلی خود خارج شده بود و شوک پایانی باعث شد اثر این موضوع کمرنگ شود و این درحالی است که همچنان مسیر نوسان دلار تا پایان سال از اهمیت ویژهای برخوردار است. بعضا به تقاضای پایان پاییز و اثر آن در رشد نرخ دلار اشاره میشود و از سوی دیگر مجموعهای از عوامل اقتصادی مانند احتمال ادامه اصلاحات اقتصادی و سیاسی مانند انتخابات مجلس وجود دارند که میتوانند بر نوسان ارز در ماههای پایانی سال اثرگذار باشند. در بورس تهران نیز اثر این عوامل کاملا پررنگ است و پس از یک دوره پرتلاطم در بورس تهران، در کنار نوسان بازار جهانی سیاستگذاری اقتصاد داخلی نیز بر مسیر سهام اثرگذار خواهد بود. بازارهای جهانی نیز همچنان روی اخبار مذاکرات تجاری چین و آمریکا و با هراس از احتمال وقوع رکود در اقتصاد جهانی بهکار خود ادامه میدهند. کمتر از یک سال به انتخابات ریاستجمهوری آمریکا زمان باقی مانده است و در ماههای آینده احتمالا اخبار بیشتری از این حوزه شنیده میشود. ترامپ خود به یک عامل مهم برای تشدید نوسان بازارها تبدیل شده و بر این اساس اخبار پیرامون انتخابات آمریکا برای بازارها بیش از همیشه مهم شده است.
آذر و بودجه دولت
طی هفتههای اخیر بار دیگر از سوی مدیران اقتصادی دولت تاکید شده است که بودجه دولت تا میانه آذر به مجلس تحویل داده میشود تا قانونگذار درخصوص بودجه سال ۹۹ اظهارنظر کند. در هفته گذشته نیز وزیر اقتصاد بار دیگر نکته مهمی را مورد اشاره قرار داد. وزیر اقتصاد اشاره داشته که بودجه ۹۹ ارتباط زیادی با قیمت دلار ندارد. این موضوع میتواند بهصورت غیرمستقیم بار دیگر نشان از کاهش وابستگی بودجه به نفت باشد. در گزارشی با عنوان «شبیهسازی بورس منهای نفت» در میانه مهر به اثر حذف نفت از بودجه اشاره شده بود و همچنان انتظار برای تصمیمگیریهای سخت دولت درخصوص اصلاحات اقتصادی وجود دارد. واکنش عمومی پیرامون اصلاحات قیمتی بنزین که بهنظر میرسد عمده آن نتیجه عدم اطلاعرسانی مناسب دولت از اثر این طرح بر معیشت عموم بود، شاید بهانهای در دست دولت و همچنین نمایندگان مجلس قرار دهد تا با ادامه اصلاحات اقتصادی مقابله کنند. در شرایطی که اصلاحات به اجباری برای ادامه حیات اقتصاد کشور تبدیل شده است آذرماه و بودجه دولت برای بازارهای مختلف و فعالان اقتصادی و در نتیجه عموم مردم از اهمیت بالایی برخوردار است. در اینخصوص سرنوشت دلار ۴۲۰۰ نیزدارای اهمیت است. همچنان رئیس دولت از احتمال ادامه این سیاست در برخی از حوزهها خبر میدهد و این درحالی است که مدیران دولتی در هفته گذشته از محدود شدن اختصاص ارز ۴۲۰۰ به ۷ قلم کالا خبر دادند. دلار ۴۲۰۰ یکی از سیاستهای اشتباهی است که همچنان اثرات آن در ایجاد رانت و تضعیف تولید در بازارها مشاهده میشود. گرچه این موضوع باعث شده که قیمت برخی از کالاها برای مصرفکنندگان رشد نکند اما نمیتوان یکجانبه یک سیاست ارزی را قضاوت کرد. در اینخصوص ضربه قابلتوجهی که در نتیجه این سیاست به تولید وارد شده میتواند اثرات خود را بار دیگر در اقتصاد کشور نمایان سازد.
دنیای اقتصاد
