انرژی و تجارت جهانی وابسته به تنگه هرمز

به گزارش اقتصاد شهروند ، تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انرژی در جهان است؛ گذرگاهی باریک میان ایران و عمان که روزانه بخش بزرگی از نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند. کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند بسته شدن این تنگه حتی برای مدت کوتاه می‌تواند بازارهای انرژی، حمل‌ونقل، تجارت جهانی و تورم در بسیاری از کشورها را با شوکی کم‌سابقه روبه‌رو کند.

تنگه هرمز تنها یک مسیر دریایی نیست؛ بلکه یکی از مهم‌ترین شریان‌های اقتصاد جهانی محسوب می‌شود. این گذرگاه استراتژیک که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می‌کند، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتقال انرژی از خاورمیانه به سایر نقاط جهان دارد.

بر اساس برآوردهای بین‌المللی، روزانه حدود ۲۰ درصد نفت مصرفی جهان از این تنگه عبور می‌کند. علاوه بر نفت خام، حجم قابل توجهی از گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این مسیر به بازارهای جهانی ارسال می‌شود. به همین دلیل هرگونه اختلال در عبور کشتی‌ها از این منطقه می‌تواند تأثیر فوری و گسترده‌ای بر بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی داشته باشد.

در سال‌های گذشته، تنش‌های ژئوپلیتیکی در منطقه خلیج فارس بارها نگرانی‌هایی درباره امنیت این مسیر ایجاد کرده است. تحلیلگران اقتصادی می‌گویند اگر سناریوی بسته شدن تنگه هرمز حتی برای چند هفته رخ دهد، اقتصاد جهان با یکی از بزرگ‌ترین شوک‌های انرژی دهه‌های اخیر مواجه خواهد شد.

شوک به بازار جهانی نفت

نخستین و فوری‌ترین اثر بسته شدن تنگه هرمز، جهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی خواهد بود. کشورهای مهم صادرکننده نفت مانند عربستان سعودی، عراق، امارات، کویت و بخش بزرگی از صادرات نفت ایران برای رسیدن به بازارهای جهانی به این مسیر وابسته هستند.

اگر این مسیر مسدود شود، بخش قابل توجهی از عرضه جهانی نفت ناگهان از بازار خارج خواهد شد. کاهش عرضه در حالی رخ می‌دهد که تقاضای جهانی برای انرژی همچنان بالا است؛ موضوعی که می‌تواند باعث جهش سریع قیمت‌ها شود.

برخی تحلیلگران انرژی معتقدند در چنین شرایطی قیمت نفت ممکن است به سرعت از مرزهای تاریخی عبور کند و حتی به بالای ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد. چنین جهشی نه تنها بازار انرژی بلکه کل اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

افزایش قیمت نفت به طور مستقیم هزینه تولید، حمل‌ونقل و انرژی در سراسر جهان را بالا می‌برد. بسیاری از صنایع از جمله حمل‌ونقل، پتروشیمی، فولاد و تولید برق به شدت به قیمت انرژی وابسته هستند. بنابراین افزایش قیمت نفت می‌تواند موج جدیدی از تورم جهانی ایجاد کند.

اختلال در تجارت و حمل‌ونقل دریایی

بسته شدن تنگه هرمز تنها بازار انرژی را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد؛ بلکه حمل‌ونقل دریایی و تجارت جهانی نیز از این بحران آسیب خواهد دید.

روزانه صدها کشتی نفتکش و تجاری از این مسیر عبور می‌کنند. این کشتی‌ها حامل نفت، گاز، مواد شیمیایی و کالاهای مختلف هستند که به مقصد بازارهای آسیا، اروپا و آمریکا ارسال می‌شوند.

اگر عبور کشتی‌ها از این مسیر متوقف شود، بسیاری از مسیرهای تجاری جهانی دچار اختلال خواهند شد. شرکت‌های کشتیرانی مجبور می‌شوند مسیرهای طولانی‌تر و پرهزینه‌تری را انتخاب کنند یا بخشی از حمل‌ونقل را متوقف کنند. افزایش ریسک در منطقه همچنین باعث افزایش شدید هزینه بیمه کشتی‌ها خواهد شد. در شرایط بحران، شرکت‌های بیمه معمولاً حق بیمه حمل‌ونقل در مناطق پرخطر را چند برابر می‌کنند.

این افزایش هزینه در نهایت به قیمت کالاها منتقل می‌شود. بنابراین مصرف‌کنندگان در سراسر جهان ممکن است با افزایش قیمت بسیاری از کالاها روبه‌رو شوند.

فشار اقتصادی بر کشورهای مصرف‌کننده انرژی

بسته شدن تنگه هرمز بیش از همه بر اقتصاد کشورهایی اثر می‌گذارد که وابستگی بالایی به واردات انرژی دارند. بسیاری از کشورهای آسیایی مانند چین، ژاپن، کره جنوبی و هند بخش بزرگی از نفت مورد نیاز خود را از کشورهای خلیج فارس تأمین می‌کنند.

در صورت اختلال در این مسیر، این کشورها با کمبود عرضه و افزایش شدید قیمت انرژی مواجه خواهند شد. چنین شرایطی می‌تواند رشد اقتصادی این کشورها را کند کرده و فشار زیادی بر صنایع آن‌ها وارد کند. کشورهای اروپایی نیز از این بحران بی‌تأثیر نخواهند بود. اگرچه اروپا بخشی از انرژی خود را از منابع دیگر تأمین می‌کند، اما افزایش قیمت جهانی نفت و گاز به طور مستقیم بر اقتصاد این قاره اثر می‌گذارد.

در سال‌های اخیر اروپا تجربه شوک انرژی ناشی از جنگ اوکراین را پشت سر گذاشته است. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند بحران احتمالی در تنگه هرمز می‌تواند حتی از آن بحران نیز گسترده‌تر باشد.

تأثیر بر تورم جهانی و بازارهای مالی

یکی دیگر از پیامدهای مهم بسته شدن تنگه هرمز، افزایش تورم در سطح جهانی است. انرژی یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده هزینه تولید در اقتصاد است. زمانی که قیمت نفت و گاز افزایش پیدا می‌کند، هزینه تولید کالاها و خدمات نیز بالا می‌رود.

در چنین شرایطی بانک‌های مرکزی در بسیاری از کشورها ممکن است مجبور شوند سیاست‌های پولی سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کنند. افزایش نرخ بهره برای کنترل تورم می‌تواند رشد اقتصادی را کند کرده و حتی خطر رکود اقتصادی را افزایش دهد. بازارهای مالی نیز معمولاً نسبت به چنین بحران‌هایی واکنش سریع نشان می‌دهند. در شرایط نااطمینانی، سرمایه‌گذاران تمایل دارند دارایی‌های امن‌تر مانند طلا یا دلار را خریداری کنند.

به همین دلیل در صورت بروز بحران در تنگه هرمز، احتمال افزایش قیمت طلا و نوسان شدید در بازارهای سهام جهانی وجود دارد. تجربه‌های گذشته نشان داده که هرگونه تنش در این منطقه می‌تواند به سرعت به بازارهای مالی جهان منتقل شود.

تلاش کشورها برای کاهش وابستگی به این مسیر

با توجه به اهمیت تنگه هرمز، برخی کشورها در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند وابستگی خود به این مسیر را کاهش دهند. برای مثال عربستان سعودی و امارات خطوط لوله‌ای ایجاد کرده‌اند که بخشی از نفت آن‌ها را بدون عبور از تنگه هرمز به دریای سرخ یا دریای عمان منتقل می‌کند.

با این حال ظرفیت این خطوط لوله محدود است و نمی‌تواند تمام صادرات نفت این کشورها را پوشش دهد. بنابراین حتی با وجود این زیرساخت‌ها، تنگه هرمز همچنان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انرژی در جهان باقی مانده است.

کارشناسان می‌گویند جایگزینی کامل این مسیر در کوتاه‌مدت تقریباً غیرممکن است. به همین دلیل امنیت و باز بودن این گذرگاه برای ثبات بازار انرژی اهمیت بسیار زیادی دارد.

چرا تنگه هرمز برای اقتصاد جهان حیاتی است؟

در مجموع تنگه هرمز به دلیل حجم بالای انتقال انرژی از آن، یکی از حساس‌ترین نقاط اقتصاد جهانی محسوب می‌شود. هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی در سراسر جهان ایجاد کند؛ از افزایش قیمت انرژی و تورم گرفته تا اختلال در تجارت و نوسان در بازارهای مالی.

اقتصاد جهانی امروز بیش از هر زمان دیگری به شبکه‌های پیچیده انرژی و تجارت وابسته است. به همین دلیل بحران در یک نقطه استراتژیک مانند تنگه هرمز می‌تواند تأثیری فراتر از منطقه خلیج فارس داشته باشد.

به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند حفظ امنیت این مسیر نه تنها برای کشورهای منطقه بلکه برای کل اقتصاد جهانی اهمیت حیاتی دارد. در دنیایی که انرژی همچنان یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد اقتصادی است، باز بودن تنگه هرمز به معنای حفظ جریان حیاتی اقتصاد جهان محسوب می‌شود.