« بازار متشکل ارزی » و همه چیز درباره نحوه کار، کارمزد و دامنه نوسان

بازار متشکل ارزی ، فعلا برای خرید و فروش دلار، یورو و درهم، همه روزه از ساعت ۱۰ تا ۱۵ فعال است و برای ساماندهی و ضابطه مند کردن خرید و فروش قانونی ارز های رایج، از ۲۸ اردیبهشت ۹۸ راه اندازی شده و در بستر ایجاد شده،‌ هر صرافی مجاز یا بانک عامل با داشتن یک کد فعالیت، می تواند درخواست های خرید یا فروش ارز به تعداد مشخص و قیمت پیشنهادی را در سامانه ثبت کند. مدیریت بازار را یک شرکت ثبت شده خصوصی با سهامداری کانون صرافان، کانون بانک های خصوصی و دولتی بر عهده داشته و معیار قیمت گذاری در بازار متشکل ارزی ، کشف قیمت بوده و قیمت هر روز، بر اساس قیمت پایانی روز قبل محاسبه شده و دامنه نوسان ۵ درصدی دارد.

دقیقا مشابه رویه ای که در سامانه معاملات آنلاین بازار بورس ایران شاهد هستیم. این بازار، کمکی برای ساز و کار تجارت و تامین مالی (ساتما) در راستای INSTEX نیست و صرفا به بازار داخل مرتبط است.

گزارش امروز اقتصاد شهروند، جزییاتی از بازار متشکل ارزی که از بیست و هشتم اردیبهشت ماه استارت خورده است، ارائه  کرده  است که هر هفته به روز رسانی می شود.

با ما همراه باشید.

حتما بخوانید : چه کسانی ارز دولتی گرفتند ؟

بازار متشکل ارزی چیست؟

بازار متشکل ارزی از بیست و هشتم اردیبهشت ماه سال نود و هشت، رسما کار خود را اغاز کرد و می کوشد تا به ساماندهی بازار پر نوسان ارز که از اردیبهشت  سال ۹۷ آغاز شد و پس از اظهارات ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، سقف تاریخی دلار در ۱۹ هزار تومان پشت سر گذاشته  شد، بپردازد.

نرخ پول کشورها در این سامانه، تحت نظارت بانک مرکزی کشف می شود و با نرخ کشف شده در سامانه سنا متفاوت است  و فرصتی به بانک مرکزی می دهد که اسکناس و سکه های خارجی موجود در اقتصاد را با نرخ نزدیک تر به بازار و واقعی،  قیمت گذاری  کند.

ماموریت سخت اما ممکن این پدیده نوظهور در اقتصاد ایران که آغاز به کارش با ضرب الاجل ۶۰ روز ایران به ۵ کشور اروپایی برجام، مقارن شده است، کشف نرخ واقعی قیمت کارنسی های بین المللی و خرید و فروش در یک بستر شفاف، امن و مبتنی بر عرضه و تقاضا واقعی است تا از سوداگری و دلالی نوسان گیرهای این کاسبی کثیف که سبب ایجاد نرخ های غیر واقعی شده است، جلوگیری کند.

بازار متشکل ارزی از ۲۸ اردیبهشت ماه ۹۸ انتظار دارد تا بتواند نقش موثر و عملیاتی بانک مرکزی در ساماندهی بازار را به خصوص در حوزه دلار و یورو  و درهم امارات را به نمایش گذاشته و اقتصاد ایران در سال سخت تحریمی را به درستی هدایت کند.

اگر چه قرار بوده این تولد اقتصادی، از سال نود و هفت، کار خود را آغاز  کند تا جلوی التهابات و  نوسانات عجیب و غریب پول های خارجی را که سبب کاهش ۳۰۰ درصدی ارزش پول ملی شد را بگیرد، اما تغییر سکاندار بانک مرکزی (از سیف به همتی) و دستگیری معاون این بانک، سبب شد تا عملیاتی شدن این پدیده نوظهور اقتصادی، به اردیبهشت ماه امسال، موکول شود.

حتما بخوانید : بجای دلار چی بخریم ؟

انتظار فعالان اقتصادی از این سامانه معاملاتی، ساماندهی کارنسی ها و کاهش حجم مداخله دستوری بانک مرکزی است. این نهاد خصوصی، بین بانک های عامل و صرافی های مجاز راه اندازی شده و صرافی ها به عنوان شرکت های تضامنی، جهت خرید و فروش در این مجموعه، کد کارگزاری دریافت کرده و نسبت به خرید و فروش اسکناس مورد نیاز جهت مشتری، اقدام می کنند. همه صرافی های کشور برای دریافت کد فعالیت در این نهاد خصوصی  تبادل مالی، مدارک خود را به ساختمان شیشه ای بانک مرکزی در بلوار میرداماد تهران داده اند.

(تصویر  ایندکس سامانه نیما)

کارمزد صرافی ها و مالیات از خرید و فروش ارز در بازار متشکل ارزی ، هنوز اعلام نشده است. در بورس، کارمزد کارگزاری و مالیات بر خرید و فروش، ۱.۵ درصد است.

در بازار متشکل ارزی ، قیمت ارز مثل سازمان بورس  و اوراق بهادار (tsetmc.com)، کشف می شود و نرخ کشف شده را عرضه و تقاضای واقعی تعیین می کند تا قیمت را را سلیمیانیه عراق و هرات افغانستان و سبزه میدان و دلال های چهار راه استانبول، با موبایل و پیامک و کانال تلگرامی، تعیین نکنند.

حتما ببینید: پیش بینی دلار و ارز و شاخص کل بورس در سال  ۹۸

سهامداران بازار متشکل ارزی

بازار متشکل بر خلاف  بازار بورس ایران، توسط یک شرکت خصوصی که در اداره ثبت شرکت ها، تاسیس شده است، مدیریت می شود. بانک مرکزی در آن سهامدار نیست اما بر آن نظارت دارد. کانون صرافان، کانون بانک های دولتی و کانون بانک های خصوصی، ۳ سهامدار این نهاد خصوصی موثر و نوظهو به  شمار می روند و بازیگران اصلی این مجموعه محسوب می شوند. افراد حقیقی، امکان خرید و فروش در این بازار ندارند و بایستی مثل  قبل، برای خرید خود با کد ملی، به صرافی مجاز در ۳۱ استان کشور مراجعه کنند.

(سایت کانون صرافان ایرانیان)

(سایت کانون بانک ها و موسسات خصوصی)

سقف معاملات بازار متشکل ارزی

مثل بازار بورس که برای ثبت سفارش خرید یا فروش هر سهم، دامنه نوسان و سقف ثبت سفارش وجود دارد، در بازار متشکل ارزی هم دامنه نوسان قیمتی مشخص و برای هر ثبت سفارش، سقفی مشخص شده است  که سقف  هر ثبت سفارش، بسته های ۱۰۰ هزار تایی از هر  ارزی است. فعلا سقف معاملاتی محدود است که به تدریج، افزایش خواهد یافت.

حتما ببینید: ۱۵ کالای برتر صادراتی و وارداتی در فروردین ۹۸

تضمین خرید و فروش ارز در بازار متشکل ارزی چگونه است؟

هر دارنده کد معاملاتی برای فعالیت در بازار متشکل ، ۲ حساب ریالی و ارزی را به بانک مرکزی معرفی کرده است.  به  محض این که سفارش ثبت، و مورد معامله قرار گرفت، معادل ریالی خرید ارز از حساب خریدار ارز، مسدود شده و معادل ارزی نیز ار حساب فروشنده، مسدو می شود تا معاملات تسویه شود. رویه کار، مشابه سیستم بورس است.

ارز خریداری شده چگونه باید عرضه  شود؟

بر  اساس تدابیر  اتخاذ شده، اسکنانس خریداری شده در بازار  متشکل ، باید در سامانه سنا به فروش برسد که روند معاملاتی بازار متشکل و سنا توسط نهاد ناظر، به صورت پیوسته، رصد خواهد شد.

حتما بخوانید : علی انصاری کیست ؟ فعالیت های اقتصادی علی انصاری و برادرانش

فرق بازار متشکل ارزی و سامانه نیما

این سوال متداولی است که پرسیده می شود. توجه داشته باشید که در بازار متشکل ارزی ، پول کشور ها به صورت نقدی، در سامانه معاملاتی انلاین، خرید و فروش می شود اما در سامانه نیما، تنها حواله ارزی ، عرضه می شود.  بنابراین در بازار متشکل ارزی ، صرفا اسکناس پس از کشف قیمت، خرید و فروش شده و این بازار، جایگزینی برای  سامانه نیما نیست.

چه ارز هایی در بازار متشکل ارزی خرید و فروش می شود؟

فعلا برای دلار و یورو و درهم امارات متحده عربی به عنوان ۳ ارز مهم و پر مصرف در معاملات ارزی کشور، برنامه ریزی شده است و بزودی، ۱۰ ارز دیگر که در صادرات و واردات کالا ایران نقش اساسی دارند (از ین ژاپن تا یوان چین) وارد این بازار خواهند شد.

ساعت کار بازار متشکل ارزی

این بازار همه روزه از ۱۰ صبح کار خود را آغاز و تا ساعت ۱۵ که ساعت کار بانک ها است ادامه می یابد.  تسویه معاملات خرید و فروش، همان روز معاملاتی است و به روز بعدی موکول نمی شود.

بازار متشکل ارزی و قیمت ارز در سال ۹۸

از بیست و هشتم اردیبهشت نود و هشت، بازار متشکل راه اندازی شده است و، تکنیکال دلار نشان دهنده این واقعیت است که فعلا دلار آمریکا بین مقاومت ۱۵ هزار و ۸۰۰ تومان و حمایت ۱۲ هزار و ۸۰۰ تومان، مدتی نوسانی خواهد بود و در کوتاه مدت، روند دلار امریکا بیش تر میل به کاهش قیمت دارد.

البته کوتاه مدت، سطح ۱۴ هزار  و ۴۰۰ تومان و ۱۴ هزار و ۵۰۰ تومان، اولین حمایت پیش رو خواهد بود . از طرفی اخبار اعزام ناوگان و بمب افکن ها و صفر کردن صادرات نفت و تحولات در بندر فجیره امارات و مسایل دیگر (ضرب الاجل ۶۰ روزه ایران به اروپا)، محرک شکست مقاومت ۱۵ هزار و۸۰۰ تومانی نشد و به نظر می رسد که باید فعلا با نوسانات دلار بین ۱۲ هزار و ۸۰۰ تومان تا ۱۵  هزار و ۸۰۰ تومان کنار امد. تکنیکال دلار آمریکا، تداوم روند صعودی قیمت را در بلند مدت نشان می دهد.

روش کار بازار متشکل ارزی

روش کار بازار متشکل ، مثل روش کار سامانه معاملاتی بورس در ساعت معاملاتی است. همان طور که سامانه معاملات آنلاین بورس در اختیار هر دارنده کد بورسی است تا از ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ نسبت به خرید و فروش سهام  مورد نظر بر  اساس دامنه نوسان و کشف قیمتی روزانه، اقدام کند، در بازار متشکل ارزی نیز، هر صرافی با کدی که در اختیار  دارد، در ساعت معاملاتی بازار متشکل ارزی ، نسبت به خرید و یا فروش ارز کشور مورد نظر  اقدام می  کند.

قرار است قیمت متوسطی که صرافی ها در ۳۱ استان کشور برای فروش ارز در نظر می گیرند، قیمت پایه ارز مورد نظر در آن روز و طی ساعت معاملاتی شود و از طریق آن، قیمت در بازار تهران کشف شود. فرق عمده بازار متشکل ارزی با بازار آزاد این است که در بازار آزاد ،تعیین قیمت، هیچ مکانیسم و ضوابطی ندارد.

اما در بازار متشکل ارزی مثل بازار بورس، کشف قیمت اتفاق می افتد و همه  قیمت های ثبت شده در بازار متشکل ارزی ، واقعی است.

این در حالی  است که قیمت های کشف شده در بازار آزاد، از ابتدای میدان فردوسی تا سبزه میدان و از سلیمانیه تا عراق، با نرخ های متفاوت و با درصد تلورانس بالا همراه است.  از طرفی، امکان شناسایی ورصد کامل عرضه  کننده و دریافت کننده  ارز وجود داشته و ضریب فروش دلار  تقلبی به صفر می رسد.

در بازار متشکل ارزی ، مثل بازار بورس، وقتی فروشنده، اسکناسی را برای عرضه  روی قیمت مورد نظر  در ساعات معاملاتی معرفی ثبت می کند، باید حتما این اسکنانس به تعداد مورد نظر، در حساب او موجود باشد. مثل فروش سهام در سامانه معاملات آنلاین کارگزاری که وقتی شما سفارش فروش فلان تعداد از فلان سهم را می دهید، به محض ثبت درخواست، همان تعداد سهام ازسبد شما، مسدود و روی قیمت مشخص اعلامی شما، به خریداران اعلام می شود.

مشابه بورس، در بازار متشکل هم، هیچ خرید و فروش غیر واقعی و صوری وجود ندارد و اگر فروشنده ای، تعداد مشخصی اسکاناس به قیمت مشخص را برای عرضه معرفی میکند، حتما به تعداد مورد نظر، اسکانس خارجی در حساب دارد. بنابراین در بازار  متشکل ارزی ، اولین نکته مثبتی که می توان دید، عدم امکان انجام معاملات غیر واقعی است.

دامنه نوسان بازار  متشکل ارزی

مثل بازار بورس ایران که دامنه نوسان قیمتی سهام در ساعت معاملاتی، ۵ درصد است و قیمت پایانی روز قبل، معیار قیمت گذاری روی  بعد است، بازار متشکل ارزی نیز به همین رویه کار می کند. مثلا اگر سهمی روز یکشنبه با قیمت پایانی ۲۰۰ تومان بسته شود،  دامنه نوسان قیمت روز بعد، بین ۲۱۰  تومان تا ۱۹۰ تومان تعیین خواهد شد. یعنی مثبت ۵ درصد تا منفی ۵ درصد قابلیت نوسان دارد. یعنی نمی تواند قیمت ۲ هزارتومان یا ۱۰ تومان شود!

بانک مرکزی برای ساماندهی بازار متشکل ارزی نیز چنین سیاستی را در دستور کار قرار گرفت که به نظر می رسد، مشابه روش بورسی است. اگر چه انتقادات زیادی به همین روش تعیین دامنه نوسان در سهام بازار بورس ایران بر خلاف رویه حاکم بر قیمت گذاری سهام دربورس سایر کشور ها (مثل وال استریت) وجود دارد، اما فعلا، بهترین راهبرد بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز، همین است.

بنابراین قیمت روزانه نرخ هر اسکنانس خارجی در بازار متشکل ارزی ، بر اساس قیمت پایانی همان اسکناس در روز معاملاتی دیروز تعیین می شود و ما شاهد نوسان ۵  درصدی قیمت هستیم و نه  ۲۰تا ۵۰ درصدی که در سال گذشته بعضا در  یک روز، تجربه می شد.  وقتی ارز  با دامنه نوسان مشخص و کنترل شده خرید و فروش شود، امکان خرید و فروش آن به  هر قیمت دلخواه، وجود ندارد.

نکته ای که در بازار متشکل ارزی وجود دارد این است که مثل بورس، قیمت ها در جدول فروش، از پایین ترین نرخ به بالا ترین نرخ (از بالا به پایین) طبقه بندی شده و شما می توانید اولین سفارش فروش که پایین  ترین اسکناس است را انتخاب کنید.  اکر کسی نرخی بالا تر بگذارد، زیر سفارشی که قیمت های پایین تر از او در سیستم  ثبت شده است، قرار گرفته  و به نمایش در خواهد آمد.

بنابراین، اگر یک  صرافی  دارای کد در بازار متشکل ارزی ، ارز خود را به قیمت بالایی در سیستم ثبت کند، امکان التهاب آفرینی ندارد. چرا که قیمت های پایین  تر از او،  بالا تر از درخواست وی در سیستم به نمایش عمومی در می آید و تا زمانی که قیمت های پایین تر از درخواست او وجود دارد، درخواست وی در انتهای لیست است. معاملات در بازار متشکل ارزی از  قیمت پایین تا قیمت بالا، طبقه بندی می شود.

مثل بازار بورس، روش هایی برای بحران آفرینی و معاملات صوری در خرید و فروش ارز حتی در سیستم معاملات متشکل ارزی ، قابل تعریف و هدایت است که این جا، نقش نظارتی بانک مرکزی به عنوان نهاد ناظر روی بازار متشکل ارزی مثل رویه ناظر هر نماد معاملاتی در بورس، اهمیت دارد.

بازار متشکل ارزی می تواند با ساماندهی و ضابطه مند کردن خرید و فروش واقعی کارنسی های بین المللی در بازار ملتهب امروز کشور، خرید و فروش ها را قانونمند و هدفمند کرده تا از سفته بازی و سوداگردی میلیاردی دلالان، جلوگیری کند.  در آخرین روز معاملاتی ارز (۵ شنبه ۲۶  اردیبهشت  ۹۸) پیش از راه اندازی رسمی بازار  متشکل ، قیمت هر دلار آمریکا به  ۱۴ هزار و پانصد و پنجاه تومان رسید.

همراه گرامی

با توجه به این که فقط صرافی  ها و بانک های عامل، بازیگران این بازار هستند، با هر سوالی روبرو شدید، به CBI.ir مراجعه کنید. بازار متشکل ارزی ، هیچ ربطی به بازار فرابورس یا بورس کالا و گواهی سپرده ندارد.