بازی خطرناک طلا در فضای مجازی!
در ماههای اخیر، پدیدهای نگرانکننده در بازار مجازی طلا و نقره در حال گسترش است؛ «خالیفروشی» یا فروش بدون پشتوانه واقعی فلزات گرانبها از سوی برخی پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین.
به گزارش اخبار طلا و ارز اقتصاد شهروند ، رفتار فروشنده های مجازی طلا ، ضمن ایجاد ریسک جدی برای سرمایهگذاران خرد، میتواند تعادل بازار واقعی طلا را نیز برهم بزند و موجی از بیاعتمادی را در بین خریداران و فروشندگان به وجود آورد.
در ماههای گذشته، با افزایش قیمت جهانی طلا و نوسانات نرخ ارز در داخل کشور، توجه بخش زیادی از مردم به سرمایهگذاری در طلا جلب شده است. در این میان، اپلیکیشنها و پلتفرمهای دیجیتال خرید و فروش طلا و نقره با تبلیغاتی پر زرقوبرق، جای خود را در تلفن همراه بسیاری از کاربران باز کردهاند.
اما کارشناسان میگویند زیرساختهای نظارتی و قانونی این پلتفرمها هنوز شفاف نیست و بسیاری از آنها فاقد پشتوانه کالایی کافیاند. به بیان سادهتر، وقتی کاربر از این اپها «طلا» میخرد، مشخص نیست آیا به همان اندازه طلا در خزانه شرکت وجود دارد یا تنها یک عدد دیجیتالی در حساب او ثبت میشود.
به گفته نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا، جواهر و نقره و سکه تهران : «خالیفروشی یعنی فروش داراییای که وجود خارجی ندارد. برخی از این اپلیکیشنها حجم زیادی طلا یا نقره را بهصورت مجازی به مردم میفروشند بدون آنکه در خزانه خود ذخیرهای داشته باشند. در واقع، کاربران طلا نمیخرند، بلکه “قول طلا” میخرند.»
به گفته او، در صورت بروز بحران نقدینگی یا ریزش ناگهانی بازار، این شرکتها قادر به تحویل طلا نخواهند بود و خریداران با زیانهای سنگین مواجه میشوند؛ وضعیتی مشابه با بحرانهای پلتفرمهای رمزارزی که بهدلیل فروش داراییهای غیرواقعی فروپاشیدند.
نبود ضمانت قانونی؛ کاربران در دام وعدههای مجازی
خالیفروشی در فضای مجازی، از نظر حقوقی چالشی جدی محسوب میشود. چون در بسیاری از این پلتفرمها، قرارداد واقعی خرید و فروش طلا تنظیم نمیشود و ضمانت اجرایی قانونی برای تحویل کالا وجود ندارد. در نتیجه اگر کاربر پس از خرید، بخواهد طلای خود را فیزیکی تحویل بگیرد یا با افزایش قیمت درخواست برداشت کند، ممکن است با پاسخهایی مبهم و تأخیرهای طولانی مواجه شود.
به گفته کارشناسان حقوقی ؛ «تا زمانی که پلتفرم مجوز رسمی از نهادهای ناظر مانند بانک مرکزی یا اتحادیه طلا و جواهر نداشته باشد، معاملات انجامشده از نظر قانون تجارت و مدنی ضمانت اجرایی ندارند. در واقع اگر اختلافی پیش آید، اثبات مالکیت برای خریدار بسیار دشوار است.»
در ماههای اخیر، گزارشهایی از شکایات مردمی در خصوص «عدم تحویل طلا»، «بلوکه شدن حسابها» و حتی «نوسانات ساختگی قیمت در اپلیکیشنها» منتشر شده است. برخی کاربران میگویند در زمان افزایش ناگهانی قیمت طلا، اپلیکیشنها بهطور موقت مسدود میشوند تا جلوی برداشت یا فروش گرفته شود.
به گفته کارشناسان، این رفتارها نشان میدهد که برخی پلتفرمها نهتنها ذخیره طلای فیزیکی ندارند، بلکه با نوسان مصنوعی قیمتها، سودهای کوتاهمدت از سرمایه کاربران کسب میکنند.
خطر سرایت بیاعتمادی به بازار واقعی طلا
بازار سنتی طلا در ایران، متکی بر شفافیت فیزیکی است؛ طلا دیده میشود، وزن میشود و با فاکتور رسمی معامله میگردد. اما در بازار مجازی، ماهیت کالا ناملموس است و همین، زمینهساز سوءاستفاده میشود.
فعالان صنف طلا و جواهر هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند به بیاعتمادی گسترده نسبت به معاملات طلا، حتی در بازار واقعی، منجر شود.
رئیس کارگروه تخصصی طلا و جواهر اتاق اصناف تهران اعتقاد دارد ؛ «وقتی مردم ببینند اپلیکیشنی که با نام و لوگوی درخشان کار میکرد ناگهان ناپدید شد، اعتمادشان به کل سیستم خرید و فروش طلا از بین میرود. این ضربه به اعتبار صنف و اقتصاد طلاست.»
در چنین شرایطی، برخی کارشناسان پیشنهاد دادهاند که بانک مرکزی و وزارت صمت با همکاری اتحادیه طلا و جواهر، چارچوب مشخصی برای فعالیت پلتفرمهای آنلاین تدوین کنند؛ از جمله الزام به داشتن ذخایر فیزیکی معادل دارایی کاربران، حسابرسی دورهای و صدور مجوز شفاف.
بدون چنین نظارتی، ممکن است پدیده خالیفروشی به بحرانی در سطح ملی تبدیل شود؛ بحرانی که نهتنها سرمایههای خرد مردم را تهدید میکند، بلکه به بیثباتی کل بازار طلا دامن میزند.
طی ماههای اخیر، افزایش تمایل مردم به سرمایهگذاری در طلا موجب رشد سریع پلتفرمهای دیجیتال خرید و فروش فلزات گرانبها شده است. این اپلیکیشنها معمولاً به کاربران وعده میدهند که میتوانند «با چند کلیک» طلای خود را خرید و در هر زمان بخواهند بفروشند.
اما بررسیها نشان میدهد بسیاری از این پلتفرمها هیچ پشتوانه واقعی در اختیار ندارند و با تکیه بر تبلیغات، اقدام به جذب سرمایه مردم کردهاند. در مواردی نیز، دادههای قیمتی این اپها با نرخهای رسمی بازار مغایرت دارد.
در حالیکه کاربران تصور میکنند طلای خریداریشدهشان در گاوصندوق شرکت نگهداری میشود، در واقع ممکن است تنها اعداد و ارقامی در سامانه ثبت شده باشد.
چنین وضعیتی در صورت افزایش قیمت طلا یا بحران نقدینگی، به شکلگیری ناتوانی در ایفای تعهدات مالی منجر میشود. به زبان ساده، اگر همه کاربران همزمان بخواهند طلای خود را تحویل بگیرند، بسیاری از پلتفرمها قادر به پاسخگویی نخواهند بود.
مسئولان صنفی تأکید میکنند که مردم برای خرید طلا باید از مسیرهای دارای مجوز مانند واحدهای طلافروشی، صرافیهای معتبر یا پلتفرمهای تحت نظارت بانک مرکزی اقدام کنند. در غیر این صورت، خطر از بین رفتن سرمایه وجود دارد؛ چراکه پیگیری حقوقی در صورت کلاهبرداری یا ناتوانی شرکت، عملاً دشوار است.
از سوی دیگر، برخی فعالان بازار معتقدند بخشی از رشد این اپلیکیشنها ناشی از نبود جذابیت در بازارهای رسمی و مشکلات تورمی است. مردم به دنبال راهی سریع برای حفظ ارزش پول خود هستند و در این مسیر، به دام وعدههای مجازی میافتند.
با وجود هشدارهای متعدد، هنوز قانون شفافی برای ساماندهی خرید و فروش آنلاین طلا تدوین نشده است و این خلأ نظارتی، زمینه را برای ادامه خالیفروشی فراهم کرده است.
پدیده خالیفروشی در اپلیکیشنهای طلا و نقره، زنگ خطری جدی برای اعتماد عمومی و سلامت بازار سرمایه در ایران است. اگرچه فناوری میتواند معاملات را تسهیل کند، اما بدون نظارت، همین فناوری به ابزاری برای فریب مردم بدل میشود.
تا زمانی که چارچوب قانونی مشخصی برای فعالیت این پلتفرمها وجود نداشته باشد، هر کاربر عملاً در حال قدمزدن بر لبه تیغی است که در یک سوی آن نوآوری مالی و در سوی دیگر، ورشکستگی و بیاعتمادی قرار دارد.
