پاسخ به ۲۰ سوال نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز

دستورالعمل نحوه جبران آثار ناشی از افزایش نرخ ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل، ۲۰ خرداد ۹۸ توسط محمد باقر نوبخت، رئیس سازمان برنامه و بودجه ابلاغ شد. برای هزاران پیمانکار سراسر کشور که نوسانات ارزی شدید سال ۹۷، پیمان های آن ها با دستگاه های اجرایی را تحت الشعاع و بعضا به تعطیلی کشانده بود، این بخشنامه، نسخه شفا بخش موقتی است که می تواند پیمانکاران را نسبت به اجرای تعهدات و پرداخت صورت وضعیت های تایید شده به قیمت روز، خوش بین کند. در این بین،‌ سوالات بسیاری وجود دارد که گزارش امروز اقتصاد شهروند، تلاش کرده  تا شماری از ان ها را بررسی و پاسخ دهد.

از پیمانکاران گرامی و کارفرمایان می خواهیم تا نظرات و دیدگاه های خود را درباره این دستورالعمل مهم نظام  پیمانکاری  و مشاوره کشور، از طریق بخش  کامنت در انتهای  این گفتار به اشتراک بگذارید . لینک گفتار را از طریق کانال هایی که در شبکه های اجتماعی عضو هستید، به اطلاع همکاران خود برسانید تا برای آن ها رفع ابهام شود.

با ما همراه باشید.

حتما بخوانید: صفر تا ۱۰۰ تجهیز کارگاه و ۱۰۰ نکته پیمانکاری بر اساس فهرست بها ۹۸

دستورالعمل نحوه جبران آثارناشی از افزایش قیمت ارز

تکان های شدید اقتصادی در سال نود و هفت که سبب کاهش ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصدی ارزش پول ملی و افزایش دلار از ۳۰۰۰ تومان به ۱۲۰۰۰  تومان شد، باعث رکودتورمی در ایران و هم چنین تغییرات قابل ملاحظه در قراردادهای پیمانکاران بخش خصوصی  با دستگاه های اجرایی سراسر کشور شد و به همین خاطر، شرایط پیمان که بر اساس فهارست بها تنظیم شده است، دستخوش اصلاح  گردید.

افزایش قیمت ارز، سبب شده تا شاهد فسخ  قرارداد یا اعمال ضرایب و اتخاذ روش هایی به منظور نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل باشیم.

دولت در بیستم خرداد ماه سال نود و هشت در نامه ای به شماره ۱۳۵۵۸۵/۹۸، دستورالعملی را به منظور نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل منتشر کرد که پیمانکارانی که در رشته های مختلف از نفت و گاز تا آب و تاسیسات فعالیت دارند را با پرسش  های متعددی مواجه نمود.

اقتصاد شهروند به عنوان رسانه تخصصی در حوزه  اطلاع رسانی مسائل پیمانکاری و اقتصاد ایران، برخی از سوالات عمومی پیمانکاران عزیز را بررسی و پاسخ هایی را ارائه کرده است. اگر شما مخاطب گرامی، تحلیل و دیدگاه و تجربه ای دارید، از طریق بخش کامنت به اشتراک بگذارید.

حتما بخوانید: مراحل و شرایط جدید دریافت گواهینامه تایید صلاحیت ایمنی پیمانکاران

۱۹ سوال و پاسخ برای پیمانکاران

سوال: من پیمانی با یک سازمان دولتی دارم  که تامین و ساخت تجهیزات و مصالح و سرویس و نگهداری و بهینه سازی و تعمیرات را شامل می شود. آیا مشمول دستورالعمل نحوه  جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل می شود؟

بله. در صورتی که مجموعه ای از موضوعات مربوط به ساخت تجهیزات یا نصب با سرویس ونگهداری و تعمیرات را شامل شده و بر اساس نظام فنی و اجرایی سازمان برنامه و بودجه بوده باشد و سایر شرایط مندرج در دستورالعمل را رعایت کند.

سوال: من پیمانی با یکی از دستگاه های دولتی در سال ۹۷ منعقد کردم در زمینه تامین غذا پرسنل و نظافت ادارات و تامین خودرو به منظور حمل و نقل پرسنل در داخل شهر. آیا قرارداد من هم مشمول دستورالعمل نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل می شود؟

بر اساس نظام فنی و اجرایی کشور که مربوط به  پروژه های پدیدآوری و بهره  برداری طرح ها و سرمایه گذاری مشمول ماده یک صد و شصت قانون برنامه چهارم توسعه و ماده دویست و بیست و دوم قانون پنج ساله پنجم توسعه کشور است، صرفا پروژه های که در این حیطه قرار می گیرد، مشمول دستورالعمل فوق الذکر بوده و موضوع پیمان بایستی در چارچوب نظام فنی و اجرایی کشور باشد.

لذا اگر قراردادی با دستگاهی در حوزه  تامین پرسنل و نظافت  و خدمات اداری و حمل و نقل منعقد کردید، مشمول مفاد دستورالعمل نخواهید بود.

سوال: در دستورالعمل نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل، از عبارت «دستگاه اجرایی» صحبت شده است. منظور از دستگاه اجرایی چه دستگاهی است؟ آیا شهرداری ها هم شامل می شود؟ آیا شرکت هایی که تابعه وزارت نفت جمهوری اسلامی هستند نیز مصداق دستگاه اجرایی هستند؟

این یکی از پرسش های متداول کاربران اقتصاد شهروند است. توجه داشته باشید که مصداق از «دستگاه  اجرایی» در مقدمه دستورالعمل مربوطه قید شده و آمده که منظور از دستگاه اجرایی، همه کارفرمایانی است که مشمول ماده یک صد و شصت قانون پنج ساله چهارم توسعه کشور بوده یا مشمول ماده دویست و بیست و دوم قانون برنامه پنجم هستند. پس، شهرداری ها و شرکت های تابعه وزارت نفت و وزارت نیرو وزارت صمت و وزارت جهادکشاورزی که ده ها هزار پیمانکار در ۳۱ استان کشور دارد، مشمول دستورالعمل  و مصداق دستگاه اجرایی است.

سوال: من پیمانی با یک دستگاه اجرایی دارم که محل تامین منایع مالی آن از محل منابع داخلی خود دستگاه بوده است. آیا مشمول دستورالعمل می شویم؟ اگر محل تامین اعتبارات، منابع غیر عمرانی  دستگاه اجرایی باشد چی؟ باز هم مشمول هستیم؟

توجه داشته باشید که کلیه پیمان های منعقده توسط کارفرمایانی که مشمول ماده یک صد و شصتم قانون برنامه چهارم توسعه و ماده دویست و بیست و دوم قانون برنامه پنجم توسعه هستند، اگر حائز سایر شرایط دستورالعمل باشند، مشمول دستورالعمل بوده و این به محل تامین اعتبارات آن ها، ربطی ندارد. پس پیمان شما نیز مشمول دستورالعمل مذکور قرار می گیرد.

سوال: من پیمانی با یکی از شرکت های وزارت نیرو دارم که عدم مشمولیت تعدیل یا مابه  التفاوت در آن قید شده است. آیا می توان مشمول دستورالعمل نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های فاقد تعدیل ریالی قرار گرفت؟

پیمان شما در صورتی مشمول مفاد این دستورالعمل می شود که فاقد تعدیل و فاقد پرداخت هر  نوع ما به التفاوت باشد. البته درموره  ماده پنجم و ماده هشتم و پیمان های سرجمع که در بند ب ۱ تصریح شده، استثنائایی وجود دارد که باید به متن دستورالعمل رجوع کنید. من حیث المجموع، اگر پیمان شما، انطباق  با ضوابط دستورالعمل دارد اما ماده ای در پیمان شما، صراحتا بر «مقطوع بودن مبلغ پیمان» یا «عدم شمول تعدیل یا ما به التفاوت» اشاره دارد، باز به پیمان شما، تعدیل ناشی از افزایش قیمت ارز تعلق می گیرد و مشمول این دستورالعمل خواهید بود.

حتما بخوانید: همه چیز درباره آزمون کارشناسی رسمی دادگستری مخصوص مهندسان

سوال: آیا مبالغی که از طرف کارفرما به حساب شرکت ما واریز شده و مرتبط با ماده چهل و نهم شرایط عمومی پیمان یا همان تعلیق پیمان است، مشمول این دستورالعمل می شود؟

خیر. هر گونه مبالغ تعلیق پرداختی از محل ماده چهل و نهم شرایط  عمومی پیمان، مشمول ضوابط دستورالعمل نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های فاقد تعدیل ریالی نحواهد بود.

سوال: گروه اول که در دستورالعمل ذکر  شده است شامل چه  شرکت هایی می شود؟ چه اختیاری کارفرما به منظور رعایت این دستورالعمل دارد؟

همان طور که می دانید، بر  اساس بند یکم  ماده هفتم آیین نامه  استانداردهای اجرایی طرح های  عمرانی، منظور از دستورالعمل گروه اول، دستورالعملی است که رعایت همه  مفاد آن  از طرف پیمانکاران، مهندسان مشاور، مشاورین دارای گواهی صلاحیت حرفه ای مشاوره و هم چنین دستگاه های اجرایی ضروری است. بنابراین، بر  اساس تعریفی که در بالا ارائه کردیم، همه کارفرمایان دولتی، مشمول این دستورالعمل جبران آثار  ناشی  از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل هستند. این ربطی به محل تامین اعتبارات نداشته و هیچ کارفرمای دولتی حق استنباط شخصی و تغییر مفاد آن را نخواهد داشت.

سوال: من پیمانی دارم که مبلغ آن، در حد نصاب معاملات متوسط می باشد. اگر پیمانی در حد نصاب معاملات متوسط بود، مشمول ضوابط این دستورالعمل می شد؟

بله. همه  معامله هایی که مصداق ماده یازدهم قانون برگزاری مناقصات هستند اعم از معامله کوچک و معامله متوسط و معامله بزرگ اگر مشمول سایر ضوابط مندرج در دستورالعمل نحوه جبران آثار ناشی از افزایش قیمت ارز در پیمان های ریالی فاقد تعدیل باشند، مشمول این دستورالعمل خواهند بود . پس پاسخ به این سوال با رعایت موارد فوق، الزامی است.

حتما بخوانید:  قانون جدید مناقصات و مزایدات و راهنمای ویژه پیمانکاران

سوال: آیا این دستورالعمل،، مشمول بخش engineering قراردادهای EPC می شود یا فقط مشمول بخش PRODUREMENT و COMISSIONING است؟ آیا مشمول قرارداد مشاوره هم هست؟

در پاسخ به سوال این دسته از پیمانکاران عزیز باید توجه آن ها را به مفاد ماده سیزدهم دستورالعمل مذکور، جلب کنیم. کلیه قرارداد های مشاوره موضوع مفاد بند ذیل ماده پنجم آیین نامه خرید خدمات مشاوره که مصوب اول دی ماه سال هشتاد و هشت بود، مشمول بوده و بخش E قرارداد های EPC را شامل نمی شود.

سوال: بر  اساس ماده سوم  این دستورالعمل، آیا روش تعدیلی که توسط پیمانکار انتخاب می شود، برای کارفرمای دولتی، لازم الاجر است؟

انتخاب روش مندرج در ماده سوم دستورالعمل، در صورتی که تامین الزامات روش انتخابی  مندرج در دستورالعمل صورت بگیرد، به عهده پیمانکار است و روش انتخابی وی، مبنای محاسبات بعدی خواهد بود.

سوال: در ماده سوم دستورالعمل، نحوه انتخاب روش تعدیل برای پیمانکار  چگونه است؟ لطفا رفع ابهام کنید.

توجه کنید که بر اساس تبصره یکم ماده سوم دستورالعمل، اگر روش ترکیبی، ملاک عمل  باشد، بایستی ضریب ارزبری پروژه بین  یک دهم (۱/۰) تا هشت دهم (۸/۰) باشد. بنابراین،  بخش ارز بری قرارداد از روش الف و آن چه که باقی می ماند، از روش ب جبران شود.

انتخاب روش ب-۲ توسط پیمانکار جهت کارکردهای مشمول روش ب-۵ یا روش الف (به صورت غیر هم پوشانی) مانعی ندارد.

حتما بخوانید: همه چیز درباره رتبه بندی پیمانکاری : شرایط ۵ پایه، ۱۱ رشته، امتیازات و ضرایب

سوال: در صورت تسری مفاد ماده ۱۰ دستورالعمل به پیمان، آیا پیمانکار میتواند درخواست هزینه دوران تعلیق را داشته باشد؟

توجه داشته باشید که شمول یا عدم شمول ضوابط و هزینه های تعلق به پیمان ، مرتبط با شرایط حاکم بر پیمان بوده و ربطی به ماده دهم دستورالعمل ندارد.

سوال:  آیا می توان در پیمان هایی که دارای تعدیلی هستند که مشمول دستورالعمل نمی شود، از ماده ۱۰ این دستورالعمل استفاده کرد؟

خیر. ماده دهم دستورالعمل، فقط در رابطه با پیمان های مشمول دستورالعمل است.

سوال: آیا در مناقصاتی که پیشنهاد قیمت پیمانکار  (پاکت ج) از اول مرداد نود و هشت ارائه شده باشد، امکان استفاده از ضوابط ماده ۱۲  دستورالعمل مذکور وجود دارد؟

پیمانکاران محترم توجه داشته باشند که به منظور استفاده از مقررات مندرج در ماده دوازدهم دستورالعمل، بایستی شرایط مندرج در  ماده ۱۲ را داشته و پیشنهاد قیمت آن ها در فاصله زمانی اول فروردین ماه نود و هفت لغایت سی و یکم تیر  ماه نود و هفت ارائه تسلیم شود. پس اگر  پیشنهاد قیمتی، بعد از این بازه زمانی تسلیم کارفرما شد، مشمول دستورالعمل نخواهد بود.

سوال: اگر از مقررات روش سوم ماده دوازدهم دستورالعمل استفاده کنیم، امکان استفاده از مجوز شورای فنی  استان ها مبنی بر تجدید نظر در نرخ پیمان وجود دارد؟

شورای فنی استان ها می توانند در طرح های استانی یا ملی استانی شده، تا حد معاملات متوسط بر اساس انچه ذیل بندهای بخش ۲-۲ دستورالعمل آمده، مجوز تجدید نظر در نرخ پیمان را صادر کنند.  اگر  کارفرما برای استفاده از روش سوم موافقت کند، بایستی از مفاد دستورالعمل  تجدید نظر در نرخ پیمان استفاده کند و در این میان، بند ۲-۱-۱۰ و بخش خ بند  ۲-۲-۳  مستثنی است.

طبق ماده هفدهم قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، سقف ریالی که در اختیار  شورای فنی استان ها قرار گرفته است، در مورد طرح  های تملک دارایی  های سرمایه ای استانی، برابر نصاب معاملات متوسط سالانه است.

حتما بخوانید: عواقب عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی چیست؟

سوال: در محاسبات روش الف دستورالعمل مذکور، آیا امکان بازنگری مقدار K در زمان انجام محاسبات تعدیل توسط  کارفرما وجود دارد؟

اگر مقدار K در قرارداد درج شود، امکان بازنگری و اصلاح آن در محاسبات تعدیل این  دستورالعمل وجود ندارد.

سوال: بر  اساس بند الف بخش ۲-۲ دستورالعمل، منظور این ماده، منفی شدن مبلغ جبرانی برای هر کالا است یا منفی شدن مبلغ کل صورتحساب تعدیل از روش الف؟

اگر مبلغ جبرانی محاسبه شده (M) بر اساس ضوابط دستورالعمل برای هر کالا یا تجهیزات در هر  محموله  تحویلی، منفی شود، این مبلغ برابر صفر خواهد بود.

حتما بخوانید: با قرارداد های میلیاردی شهرداری تهران آشنا شویم

سوال: در محاسبات مربوط به روش ب این دستورالعمل، مصداق «مبلغ ناخالص کارکرد» چیست؟

منظور، مبلغ ناخالص کارکردی است که از آن، کسورات پیش پرداخت و سایر کسورات قانونی (بیمه و مالیات و حسن اجرای تعهدات و. .  .) کسر نشده باشد. رعایت حدود تعیین شده در آیین نامه تضمین معاملات دولتی در پیش پرداخت طبق روش ب دستورالعمل الزامی است.

سوال: در صورتی که مدت اولیه تاخیرات غیر مجاز، پیش  از دی ماه سال نود و شش به اتمام برسد، فاکتور T چگونه طبق دستورالعمل محاسبه خواهد شد؟

اگر مدت اولیه پیمان و مجموعه تاخیراتی که مجاز نیست و غیر مجاز تشخیص داده شده است، پیش از اول دی ماه سال نود و شش به اتمام برسد، مقدار T برابر ۱ منظور و در محاسبات بر اساس روش ب دستورالعمل لحاظ خواهد شد.

حتما بخوانید: شاخص های تشخیص صلاحیت پیمانکاری ۹۸ و ضریب تعدیل ۹۸

همراه گرامی

اگر نظر و دیدگاهی درباره این دستورالعمل دارید، پیشنهادات یا انتقادات خود را مستند و مستدل با رعایت حریم خصوصی از طریق بخش  کامنت با اقتصاد شهروند به اشتراک بگذارید.