طرح مشارکت ایران‌خودرو ؛ سودآور یا پرریسک؟

به گزارش اخبار خودرو اقتصاد شهروند ایران‌خودرو در تازه‌ترین طرح فروش خود، خودروهایی مانند تارا، دنا و پژو ۲۰۷ را در قالب «مشارکت در تولید» عرضه کرده است؛ طرحی که با وعده سود ۱۷ تا ۲۰.۵ درصدی ارائه شده، اما به دلیل قیمت غیرقطعی، پرسش‌هایی جدی درباره جذابیت آن برای سرمایه‌گذاران ایجاد کرده است. اینجا بخوانید : ثبت‌نام طرح مشارکت در تولید ایران‌ خودرو

سازوکار طرح مشارکت در تولید چگونه است؟

شرکت ایران‌خودرو در ادامه سیاست عرضه مستقیم محصولات، مرحله جدیدی از فروش خودرو را با عنوان «مشارکت در تولید» اعلام کرده است. در این طرح، چند محصول پرتقاضای این شرکت از جمله تارا دستی V۱، سورن پلاس، پژو ۲۰۷ در دو نسخه سقف شیشه‌ای و فلزی، رانا پلاس و دنا پلاس دستی عرضه می‌شوند.

در نگاه اول، این طرح شباهت زیادی به شیوه‌های قدیمی پیش‌فروش خودرو دارد. خریدار با پرداخت مبلغی به‌عنوان پیش‌پرداخت در فرایند تولید خودرو مشارکت می‌کند و خودرو را در زمان مشخصی در آینده تحویل می‌گیرد. موعد تحویل خودروها در این مرحله از مهرماه ۱۴۰۵ آغاز می‌شود و تا شهریورماه ۱۴۰۶ ادامه دارد.

اما تفاوت مهم این طرح با برخی فروش‌های قبلی در نحوه تعیین قیمت خودرو است. در طرح مشارکت در تولید، قیمت نهایی خودرو از ابتدا مشخص نیست و بر اساس قیمت روز خودرو در زمان تحویل محاسبه خواهد شد. در واقع خریدار از همان ابتدا می‌داند که قیمت قطعی خودرو مشخص نیست و ممکن است در زمان تحویل افزایش قابل‌توجهی داشته باشد.

در مقابل، ایران‌خودرو برای جذاب‌تر شدن این طرح سود مشارکت در نظر گرفته است. طبق اعلام شرکت، برای خودروهایی که در مهر و آبان ۱۴۰۵ تحویل داده می‌شوند سود مشارکت ۱۷ درصدی و برای خودروهای تحویلی از آذر ۱۴۰۵ تا شهریور ۱۴۰۶ سود ۲۰.۵ درصدی در نظر گرفته شده است.

همین ترکیب «سود مشارکت» و «قیمت غیرقطعی» باعث شده این سؤال مطرح شود که آیا این طرح می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای سرمایه‌گذاری باشد یا خیر.

مقایسه سود طرح با بازارهای مالی

اولین نکته‌ای که برای بررسی جذابیت این طرح باید مورد توجه قرار گیرد، مقایسه سود اعلام‌شده با سایر بازارهای مالی است.

سود مشارکت ۱۷ تا ۲۰.۵ درصدی در نگاه اول ممکن است قابل توجه به نظر برسد، اما در واقع این نرخ در شرایط اقتصادی فعلی چندان بالا محسوب نمی‌شود. در حال حاضر بسیاری از سپرده‌های بانکی یا ابزارهای مالی در بازار سرمایه سودی نزدیک به همین ارقام یا حتی بالاتر ارائه می‌دهند.

از سوی دیگر، باید توجه داشت که سود اعلام‌شده در طرح‌های مشارکت خودروسازان معمولاً به‌صورت اسمی است و لزوماً بازده واقعی سرمایه‌گذاری را نشان نمی‌دهد. زیرا عامل اصلی سود یا زیان در این نوع طرح‌ها در نهایت به فاصله میان قیمت کارخانه و قیمت بازار خودرو در زمان تحویل بستگی دارد.

در سال‌های گذشته، بسیاری از خریداران خودرو از طریق طرح‌های پیش‌فروش یا مشارکت توانستند سود قابل توجهی کسب کنند، زیرا قیمت کارخانه فاصله زیادی با قیمت بازار داشت. در چنین شرایطی حتی اگر سود مشارکت چندان بالا نبود، افزایش قیمت خودرو در بازار آزاد سود قابل توجهی برای خریدار ایجاد می‌کرد.

اما وضعیت بازار خودرو در سال‌های اخیر تغییراتی را تجربه کرده است. فاصله قیمت کارخانه و بازار در برخی خودروها کاهش یافته و در برخی موارد نیز سیاست‌های کنترلی دولت مانع از افزایش شدید قیمت‌ها شده است. بنابراین نمی‌توان با قطعیت گفت که این فاصله در زمان تحویل خودرو همچنان حفظ خواهد شد.

ریسک اصلی: قیمت غیرقطعی خودرو

مهم‌ترین عامل ریسک در طرح مشارکت در تولید ایران‌خودرو، موضوع قیمت غیرقطعی است. در این روش، خریدار خودرو را بر اساس قیمت روز کارخانه در زمان تحویل دریافت می‌کند. این موضوع دو پیامد مهم دارد.

نخست اینکه خریدار در زمان ثبت‌نام نمی‌داند قیمت نهایی خودرو چقدر خواهد بود. اگر در فاصله ثبت‌نام تا زمان تحویل، قیمت کارخانه افزایش قابل توجهی داشته باشد، خریدار مجبور است مبلغ بیشتری پرداخت کند.

دوم اینکه حتی اگر قیمت بازار افزایش پیدا کند، تضمینی وجود ندارد که فاصله میان قیمت کارخانه و بازار به اندازه‌ای باشد که سود قابل توجهی ایجاد کند.

در واقع خریدار در این طرح با دو متغیر نامطمئن روبه‌رو است: یکی قیمت کارخانه در زمان تحویل و دیگری قیمت بازار. اگر قیمت کارخانه افزایش زیادی داشته باشد اما بازار رشد کمتری داشته باشد، ممکن است سود خریدار بسیار محدود شود یا حتی از بین برود. به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند طرح‌های مشارکت در تولید بیشتر برای مصرف‌کنندگان واقعی مناسب است تا سرمایه‌گذاران.

خودرو هنوز یک دارایی سرمایه‌ای است؟

با وجود همه این ریسک‌ها، هنوز هم در اقتصاد ایران خودرو تا حدی نقش یک دارایی سرمایه‌ای را ایفا می‌کند. در شرایط تورمی، بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند سرمایه خود را به کالاهای بادوام تبدیل کنند.

در سال‌های گذشته، خودرو یکی از گزینه‌های محبوب برای حفظ ارزش پول بوده است. دلیل آن نیز رشد قیمت خودرو همگام با تورم عمومی و نرخ ارز بوده است. اما روند بازار خودرو در سال‌های اخیر تا حدی تغییر کرده است. افزایش تولید برخی مدل‌ها، سیاست‌های نظارتی دولت و همچنین رکود نسبی تقاضا در برخی مقاطع باعث شده رشد قیمت خودرو نسبت به سال‌های گذشته کندتر شود.

در نتیجه، اگرچه خودرو همچنان می‌تواند در برابر تورم از ارزش سرمایه محافظت کند، اما دیگر مانند گذشته یک فرصت سرمایه‌گذاری کم‌ریسک و با بازده بالا محسوب نمی‌شود.

سرمایه‌گذاری یا خرید مصرفی؟

بررسی سازوکار طرح مشارکت در تولید ایران‌خودرو نشان می‌دهد که جذابیت آن برای سرمایه‌گذاری به چند عامل مهم بستگی دارد: روند تورم در اقتصاد، سیاست قیمت‌گذاری خودرو، و فاصله میان قیمت کارخانه و بازار در زمان تحویل.

سود مشارکت ۱۷ تا ۲۰.۵ درصدی به‌تنهایی نمی‌تواند عامل تعیین‌کننده برای سرمایه‌گذاری باشد، زیرا بازده واقعی این طرح بیش از هر چیز به شرایط بازار خودرو در آینده وابسته است. از سوی دیگر، قیمت غیرقطعی خودرو باعث می‌شود خریدار با درجه‌ای از عدم قطعیت روبه‌رو باشد و نتواند سود نهایی خود را از ابتدا پیش‌بینی کند.

به همین دلیل به نظر می‌رسد این طرح بیش از آنکه یک فرصت سرمایه‌گذاری مطمئن باشد، گزینه‌ای برای افرادی است که قصد خرید خودرو در آینده را دارند و می‌خواهند از هم‌اکنون در فرایند خرید آن مشارکت کنند.

برای سرمایه‌گذارانی که به دنبال بازده مشخص و قابل پیش‌بینی هستند، این طرح ممکن است گزینه‌ای پرریسک تلقی شود. اما برای مصرف‌کنندگان واقعی، می‌تواند راهی برای ثبت‌نام و دریافت خودرو در آینده باشد؛ البته به شرطی که افزایش قیمت احتمالی در زمان تحویل نیز در محاسبات آنها لحاظ شود.