پاسخ به ۲۰ سوال فعالان اقتصادی درباره قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر

قانون رفع موانع تولید، هنوز برای رفع موانع تولید در سال رونق تولید، اقدام فوق العاده ای نداشته و فعالان کسب و کار منتظر عملیاتی شدن کارکردهای این قانون در اقتصاد تحریمی ایران هستند. این قانون در ۶۰ ماده، استراتژی خوبی برای رونق بخشی به بخش خصوصی در راستای اهداف اقتصاد مقاومتی و حمایت از کالای ایرانی دارد و به موضوعات  مختلف بانک و بازار سرمایه و سرمایه گذاری و گمرک و معافیت مالیاتی اشاره دارد.

گزارش امروز اقتصاد شهروند، مروری دارد به ماده های مهم این قانون. اگر شما هم فعال اقتصادی هستید، مفاد این قانون ، می تواند شما را در تنظیم دفاعیه ها در کمیسیون ها و شورا ها و هیات‌های مالیاتی و بورسی و گمرکی و امثالهم یاری داده تا مشمول تسهیلات و معافیت ها شوید.

با ما همراه باشید.

درباره قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر

قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام  مالی کشور، یکی از قوانین مهم کشور در حوزه اقتصادی و توسعه فعالیت های بنگاه ها در بخش  خصوصی بوده که آگاهی از آن هم چون قانون تجارت و قانون بیمه تامین اجتماعی و قانون کار، برای فعالان اقتصادی کشور در سال رونق تولید و ایران عصر ۱۴۰۰، توصیه می شود.

رئیس مجلس شورای اسلامی، بیستم اردیبهشت سال ۹۴، قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور را به رئیس جمهور (حسن روحانی) ابلاغ کرد. وزارت امور اقتصادی و دارایی هم در ۲۷ اردیبهشت ماه همان سال، در اجرای اصل ۱۲۳  قانون اساسی، به بخش های مختلف ابلاغ کرد و اجرایی شد.

طبق قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور، دولت موظف شده بود که طبق ماده یک این قانون، مطالبات و بدهی های اشخاص حقوقی و تعاونی و غیر دولتی و موسسات اعتباری به تفکیک بانک ها را تهیه و به کمیسیون اقتصادی و برنامه و بودجه و محاسبات مجلس ارسال کند. این کار انجام شد. طیق بند پ ماده ۱ این قانون، دولت بایستی هر سال، هم زمان با ارائه لایحه بودجه به مجلس، جدول بدهی و مطالبات قطعی شده و تعهدات دولت به اشخاص حقوقی خصوصی و تعاونی را به مجلس ارسال  کند.

یکی از فواید این قانون، مشخص شدن بدهی قطعی دولت به بخش  خصوصی و تعاونی ها است. همین امر سبب شد که  دولت، اوراق تسویه خزانه را در اختیار طلبکاران خود قرار دهد تا از طریق بازار بورس، نسبت به فروش آن اقدام کنند و مطالبات خود را نقدا دریافت کنند. اوراق خزانه توسط بانک مرکزی، تضمین شده است. اوراق صکوک اجاره نیز مثل اوراق خزانه، برای تسویه مطالبات دولتی در نظر گرفته شده است.

حتما بخوانید : همه چیز درباره توقف و بازگشایی نمادها در بورس و فرابورس

دولت در اجرای قانون رفع موانع تولید، چه وظایفی دارد ؟

• دولت می تواند از مجل اعتبارات بودجه های سنواتی تا ۵۰ درصد آن بخش، از هزینه های تحقیقاتی یا محیط زیستی به واحد تولیدی دارای مجوز ، کمک کند.
• دولت، به موجب این قانون، سازمان گسترش و نوسازی،‌ سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، سازمان صنایع کوچک و شهرک های صنعتی ، شرکت شهرک های کشاورزی و سازمان های توسعه ای وزارت نفت را از شمول قوانین مدیریت خدمات کشوری، معاف کرد.
• به سازمان برنامه و بودجه کشور اجازه داده شد که با هماهنگی وزارت خانه ها و شرکت های دولتی، خدمات ناشی از اجرای طرح و پروژه ها را در صورت ضرورت،‌تا سقف هزینه یا قیمت تمام شده، از بخش غیر دولتی  خریداری کند.
• همه بانک های کشور تا سال ۱۳۹۷ موظف شده بودند که ۳۳ درصد اموال منقول یا غیر منقول خود را با تشخیص شورای پول و اعتبار واگذار کنند.
• دولت تا سال ۱۳۹۷ موظف شده بود که سهام تحت تملک خود و شرکت های تابعه خود را در بنگاه هایی که فعالیت های غیر بانکی می کنند، به استثنای طرح های نیمه تمام شرکت های تابعه، واگذار  کنند.
• به دولت اجازه داده شد که شرایط رقابتی و برگزاری مزایده عمومی برای خریداران طرح ها و پروژه ها و فعالیت ها و برگزاری مناقصه برای فروشندگان کالا و خدمات را فراهم کند.
• دولت بایستی از برندهای داخلی و خوشه های صادراتی حمایت کند تا رقابت پذیری کالاهای داخلی و ترویج فرهنگ کالای ایرانی و ترویج تغذیه سالم صورت بگیرد.
• دستگاه های اجرایی موضوع ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری، می توانند قرارداد یا مجوزهای صادره را لغو کنند یا تغییر دهند.

وزارت نفت و وزارت نیرو در قبال قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر چه وظیفه ای دارند؟

طبق ماده ۱۲، این وزارت خانه ها و کلیه شرکت ها و سازمان های تابعه، موظف هستند که که سالانه تا سقف ۱۰۰ میلیارد دلار ، در موارد ذیل الذکر، اولویت خرید کالا یا خدمات را به منظور ارتقای کیفیت و صرفه جویی در هزینه ها  را به بخش خصوصی داخلی دهند:

• کالا یا خدمات تولید شده یا صرفه جویی شده و منافع یا ارزش حاصله از صرفه جویی را خریداری کنند.
• اصل و سود سرمایه گذاری و حقوق دولتی و عوارض قانونی به بخش خصوصی پرداخت شود.
• کلیه طرح های نفت و گاز و پتروشیمی از تولید تا افزایش ظرفیت و بهره برداری، همه اولویت بخش خصوصی باشد.
• طرح های بهینه سازی  مصرف  انرژی در بخش مختلف صنعت با اولویت صنایع انرژی بر و حمل و نقل عمومی باشد.
• طرح های احداث نیروگاه با بازدهی بالا و استفاده از انرژی خورشیدی و تجدید پذیر با بخش خصوصی انعقاد قرارداد گردد.

صندوق توسعه ملی و شورای اقتصاد، بایستی طرح های دارای توجیه فنی و اقتصادی را با اولویت تسهیلات ارزی و ریالی پرداخت کند. (تبصره ۲ ماده ۱۲)

اگر دولت، اصل و سود سرمایه گذاری بخش خصوصی در طرح های ذیل ماده ۱۲ را تضمین می کند؟

بله. اگر این سرمایه گذاری ها، منجر به افزایش درآمد عمومی یا کاهش هزینه های عمومی شود، تعهد بازپرداخت اصل و سود سرمایه گذاری به عهده دولت است.  در حوزه سرمایه گذاری در عرصه انرژی، وزارت نفت مکلف است.

آیا برای حمایت از طرح های انرژی در قانون رفع موانع تولید، اولویت وجود دارد؟

بله. اولویت با سرمایه گذارانی از بخش خصوصی است که در حوزه نفت خام، میعانات گازی و یا فرآورده های نفتی فعالیت دارند.

اگر سرمایه گذاری در بخش انرژی، سرمایه گذاری کند، طبق قانون رفع موانع تولید، انرژی تولیدی یا صرفه جویی شده طرح و پروژه او، بر چه معیاری محاسبه می شود؟

طبق تبصره ۶ ماده ۱۲، ارزش سوخت و انرژی صرفه جویی شده، بر اساس نوع و ترکیب سوخت مصرفی در دوره ۱۲ ماه قبل از تاریخ انعقاد قرارداد محاسبه می شود.

ماده ۱۳  قانون رفع موانع تولید درباره  پالایشگاه ها چیست؟

این ماده برای فعالان بخش پالایشگاهی و سهامداران پلایشگاه های در بازار بورس و بورس انرژی، بسیار مهم است.  همه پالایشگاه های ایران مجاز هستند که فرآورده های نفتی مازاد بر نیاز داخلی را صادر کرده و دولت بایستی سهم صندوق توسعه ملی را پرداخت کند. به شرطی که تسویه وجوه نفت خام و میعانات گازی خریداری شده، تحویلی به قیمت ۹۵ درصد FOB‌ خلیج فارس  و به صورت نقدی یا L/C باشد.

بورس انرژی در قانون رفع موانع تولید چه نقشی دارد؟

یکی از مهم  ترین بازارها برای سرمایه گذاری از سال ۹۸ به  بعد، بورس انرژی است. طبق تبصره اول ماده ۱۳  قانون رفع موانع تولید، استفاده از  ساز و کار بورس انرژی در خرید و فروش نفت خام و میعانات گازی و فرآورده های نفتی و انرژی برق در اولویت است.  قیمت پایه نفت خام  در بورس  انرژی، بایستی ۲ درصد کم تر از ۹۵ درصد FOB‌‌خلیج فارس باشد.

قانون رفع موانع تولید چه رویکردی در قبال  بانک ها دارد؟

طبق ماده ۱۷:

• سود بانک ها و موسسات اعتباری که منشا آن، فعالیت های غیر بانکی مثل بنگاه داری  است با نرخ ۲۸ درصد مشمول مالیات می شود.
• همه املاک غیر منقول مازاد بانک ها و موسسات اعتباری، با نرخ ۲۸ درصد مشمول مالیات است.
• اگر مدیرعامل و اعضای هیات مدیره بانک ها ، مانع از اجرای واگذاری  اموال مازاد شوند، به مدت ۵ سال  از  عضویت در هیات مدیره بانک ها و موسسات مالی و اعتباری منع می شوند.

قانون رفع موانع تولید، چه تسهیلاتی برای مطالبات سر رسید گذشته اشخاص حقیقی یا حقوقی به بانک ها دارد؟

طبق تبصره ۴ ماده ۱۹ که جزییاتش را در زیر مشاهده می کنید، دولت با اتخاذ ساز و کار های مختلف، تسهیلاتی را در اختیار اشخاص برای پرداخت مطالبات خود به بانک ها و موسسات اعتباری می دهد. این موضوع برای بدهکاران به شبکه بانکی کشور به عنوان بندی قابل اعتنا در نامه نگاری ها و لوایح دفاعیه و غیره، اهمیت دارد.

تکلیف بدهکاران ارزی در  قانون رفع موانع تولید چیست؟

طبق  ماده  ۲۰ این قانون، تعیین تکلیف نرخ و فرآیند تسویه بدهکاران ارزی از محل حساب ذخیره ارزی صورت می  گیرد به  گونه ای که زمان دریافت ارز، زمان فروش و نوع کالا، وجود یا عدم محدودیت های قیمت گذاری  توسط  دولت ، لحاظ شده باشد.

منظور از افتتاح حساب ویژه چیست؟

طبق  ماده ۲۱ قانون رفع موانع تولید، بانک مرکزی برای حمایت از واحدهای صنعتی و تولیدی و خدماتی و دانش بنیان، افتتاح حساب ویژه تامین سرمایه در گردش را که حساب ویژه خوانده می شود، در دستور کار قرار می دهد. هر واحد تولیدی، فقط یک  «حساب  ویژه» دارد و کل یا بخش عواید حاصل از فروش واحد  به این  حساب واریز شده و صرفا برای «پرداخت های قانونی و خرید نهاده های مورد نیاز واحد» قابل استفاده است.

آیا با داشتن حساب ویژه،‌دیگر حساب های بانکی بسته می شود؟

خیر. بانک ها از این حساب برای پرداخت هزینه خرید نهاده های  مورد نیاز تولید یا پرداخت های قانونی صاحب حساب استفاده  میکنند.

حد اعتباری حساب ویژه چقدر است؟

طبق بند پ ماده  ۲۱ قانون رفع موانع تولید، حد اعتباری حساب ویژه در سال اول، ۶۰ درصد میانگین  فروش ۳۶  ماه آخر فعالیت آن واحد است که به تایید سازمان امور مالیاتی  کشور برسد و تا سقف یک و نیم میلیارد تومان خواهد بود. حد اعتباری حساب ویژه برای هر واحد برای سال های بعد، متناسب با روش سال قبل واحد ، تعیین می شود.

قانون رفع موانع تولید چه تسهیلاتی برای بازار بورس دارد؟

• طبق ماده ۲۶ این  قانون، همه معاملات ثانویه اوراق مشارکت  و اوراق بهادار اسلامی از طریق بورس معامله  می شود.
• طبق ماده ۲۷ این  قانون، شرکت هایی که در بورس پذیرفته می شوند، اگر  از محل  آورده  نقدی یا مطالبات حال شده سهامداران، افزایش  سرمایه  دهند، از  پرداخت حق تمبر  معاف هستند.
• طبق ماده ۲۸، برای کاهش ریسک بازار سرمایه کشور در وقوح بحران مالی واقتصادی، بایستی صندوق تثبیت بازار سرمایه تشکیل شود تا نهاد مالی تحت نظارت بورس به مدیریت بحران بپردازد. صندوق را هیات عامل مدیریت می  کند. بخشی از منابع داخلی سازمان بورس با تصویب شورای عالی بورس می تواند در اختیار  این صندوق قرار بگیرد.
• اگر صندوق تثبیت بازار سرمایه منحل شد، تعهدات و بدهی ها به دولت تعلق می گیرد.
• کلیه فعالیت های صندوق تثبیت بازار سرمایه از سال ۹۵ به بعد از مالیات  معاف  است.

معافیت های مالیاتی قانون رفع موانع تولید چیست؟

به موارد زیر توجه کنید.

همراه گرامی

اگر به عنوان محقق یا دانشجو یا فعال کسب و کار این گزارش را مطالعه کردید و با پرسشی روبرو شدید، از طریق سازمان بورس، گمرک و بانک مرکزی و دبیرخانه هیات دولت و سازمان برنامه و بودجه، پرسش های خود را مطرح کنید. «اقتصاد شهروند» آماده مشاوره عمومی به مشمولان این قانون است.