تجربیات جهانی از درآمدزایی باشگاه های فوتبال : از بورس تا حق‌پخش

راه های درآمدزایی باشگاه های فوتبال

مدل های درآمدزایی متنوع باشگاه های فوتبال جهان به قدری گسترده و وسیع است که می تواند عنوان پایان نامه های دکترا دانشجویان اقتصاد، تربیت بدنی، مدیریت و فناوری اطلاعات باشد. از بورس تا حق پخش تلویزیونی، مواردی است که سردمداران فوتبال حرفه ای و باشگاه های متمول از لالیگا تا بوندس لیگا، در دستور کار داشته و به نظر می رسد که الگوهای الهام بخشی برای دنیای فوتبال حرفه ای جوان ایران به خصوص سرخابی های پایتخت  هستند.

در این گزارش اقتصاد شهروند در آستانه خصوصی سازی استقلال و پرسپولیس در فرابورس ایران و واگذاری سهام این دو باشگاه به سهامداران، مروری داریم به تجارب کشورها در امر باشگاه داری حرفه ای.

اگر نظری درباره  فوتبال حرفه ای جهان و انتقادات به باشگاه داری دولت در اقتصاد ورزش دارید، مراتب را محترمانه از طریق بخش کامنت به اشتراک بگذارید .

با ما همراه باشید.

حتما بخوانید: همه چیز درباره خصوصی سازی باشگاه استقلال

تجربه های جهانی و تراژدی سرخابی های پایتخت

یکی از کلاف های سردرگم در ورزش حرفه ای ایران، دولتی بودن دو باشگاه پرطرفدار و قدیمی  استقلال و پرسپولیس است . هر دو باشگاه ، از بودجه دولتی ارتزاق می کند و بیش از ۴۰ سال است که شاهد مدیران دولتی سیاسی و غیر ورزشی در راس هیات مدیره و راهبری این دو باشگاه با طرفداران میلیونی در سراسر ایران هستیم.

دو باشگاه استقلال و پرسپولیس، مظهر مدیریت دولتی ناکارآمد در اقتصاد ورزش هستند که عدم ثبات مدیریتی، بی برنامگی، اعتراض گسترده و متناوب کادر فنی و بازیکنان درباره حقوق وعده داده شده، بدهکاری گسترده به اشخاص حقیقی و حقوقی و نارضایتی موافقان و مخالفان باشگاه داری سرخابی ها و جرایم بین المللی ناشی  از انعقاد غیر حرفه‌ای قراردادهای فوتبالیست ها، از مصداق هایش به شمار می رود.

حتما بخوانید: همه چیز درباره خصوصی سازی باشگاه پرسپولیس

استقلال و پرسپولیس را در ۴۰ سال اخیر، اکثرا مدیران غیر ورزشی هدایت کردند. چه حاج علی فتح الله زاده در استقلال و چه سردار رویانیان در پرسپولیس. چند باری هم که سازمان خصوصی، قصد فروش دو باشگاه از طریق  مزایده را داشت، اشخاصی چون حسین هدایتی (عابر بانک پرسپولیسی ها) وارد گود شد که در نهایت، مزایده لغو شد. حسین هدایتی هم به اختلاس کلان از بانک سرمایه در سال های اخیر متهم و سال ۹۷، به ۲۰ سال زندان محکوم شد.

حتما بخوانید: همه چیز درباره علی فتح الله زاده و شرکت هایش

در واقع هم مدیران و هم سرمایه گذاران و اسپانسرهای سرخابی های پایتخت، اکثرا از افراد سیاسی و غیر ورزشی بوده که نتوانستند انتظارات به حق طرفداران میلیونی دو باشگاه را در بلند مدت، به ارمغان آورند. مساله حق پخش تلویزیونی، کلاف سردرگم باشگاه های تهرانی است که در مجمع تشخیص مصحلت نظام نیز بحث آن در دستور کار سال های پیش نمایندگان مجمع قرار گرفت و در نهایت، با استدلال هایی، نظر شورای نگهبان نسبت به عدم پرداخت حق پخش تلویزیونی به این دو باشگاه، تایید شد و مجلس نیز دیگر به این موضوع ورود پیدا نکرد.

در سال ۹۸، مساله  خصوصی سازی دو باشگاه استقلال و پرسپولیس دوباره در دستور کار دولت تدبیر و امید قرار گرفته تا از طریق ارزیابی دارایی های سرخابی ها و عرضه اولیه سهام از طریق ساز و کارهای بازار فرابورس ایران، روزنه هایی به خصوصی سازی این دو باشگاه مهم ایران، پیدا شد. اگر چه باید تا اسفند۹۸ صبر  کرد تا ببینیم، این وعده عملی می شود یا خیر یا به سال ۹۹ موکول می شود.

به نظر می رسد در صورت خصوصی  سازی دو باشگاه و عرضه اولیه سهام، رکورد شرکت درعرضه  اولیه با حضور میلیون ها طرفدار دو باشگاه شکسته شود که نوید بخش روزهای طلایی برای بورس ایران در عصر ۱۴۰۰ خواهد بود.

اما تجربه جهانی باشگاه داری و عرضه سهام  باشگاه ها در برترین های فوتبال دنیا چگونه است. اقتصاد شهروند در این گزارش،‌ تلاش کرده تا شما را با تجارب جهانی در عرصه خصوصی سازی فوتبال و روش مدیریت حرفه ای باشگاه های فوتبال، از بوندس لیگا آلمان تا لالیگا اسپانیا، آشنا کند.

حتما بخوانید: همه چیز درباره  سردار رویانیان: مدیرعامل سابق پرسپولیسی ها

از سری آ تا لالیگا: فوتبال به روایت حرفه‌ای ها

بررسی تجارب جهانی باشگاه داری حرفه ای در عرصه فوتبال را از انگلیس، خواستگاه فوتبال و الگوی شماره یک دنیای باشگاه داری حرفه ای در حوزه فوتبال آغاز می کنیم. اگر شما خواننده گرامی، دانشجوی تربیت بدنی، اقتصاد یا علاقمند به برنامه ریزی و الگو یابی حرفه ای و هوشمندانه در عرصه مدیریت فوتبال هستید، DNA  کسب و کار باشگاه های فوتبال در انگلیس را مورد مطالعه قرار داد تا رهیافت های فوق العاده ای بدست اورید.

لیگ برتر انگلیس که هر هفته مسابقاتش در شبکه های تلویزیونی ایران به صورت زنده و مستقیم پخش می شود و کافه های بسیاری در سراسر جهان، با نمایش این مسابقات در کافه، محفلی برای ارتقا درامد خود خلق می کنند. پر درآمد ترین لیگ فوتبال جهان محسوب می شود.

(تجربه موفق پاسپورت هواداری با فناوری RFID در لیگ برتر روسیه)

در سال ۲۰۱۴ میلادی، ۸ تیم  باشگاهی در لیگ برتر این کشور، در فهرست ۲۰ باشگاه متمول جهان قرار گرفت. این رویه هم چنان در سال ۲۰۲۰ میلادی نیز ادامه  یافت. کل ۲۰  تیم حاضر در لیگ برتر انگلستان، در فهرست ۱۰۰ باشگاه پر درآمد جهان قرار دارد و در فهرست شرکت های سهامی عام پولدار جزیره به شمار می روند.

در سال  ۲۰۱۴ میلادی، ۲۰ باشگاه متمول جهان، بیش از ۶  میلیارد یورو درآمد سالانه ثبت کردند که سهم ۲۰ تیکم لیگ برتری انگلیس از این رقم، ۲.۴ میلیارد یورو بود. یعنی ۲۰ تیم لیگ برتری انگلیس، به تنهایی ۴۰ درصد کل درآمد جهانی فوتبال را در اختیار دارند.

حتما بخوانید: در دادگاه حسین هدایتی در سال ۱۳۹۷ چه گذشت؟

لیگ برتر انگلیس، اولین لیگ جهانی بود که حرفه ای شد. باشگاه تاتنهام انگلستان که خیلی باشگاه پرطرفداری در اروپا محسوب نمی شود، اولین باشگاه فوتبال انگلستان بود که در سال ۱۹۸۳ میلادی یعنی چند سال پس از انقلاب ۵۷ در ایران، وارد بورس لندن شد و ۳.۳ میلیون پوند بدست آورد.  پس از  آن، شیاطین سرخ وارد بورس لندن شد تا طرفداران جهنم اولدترافورد، در سال ۱۹۹۱ میلادی،‌ به آرزوی دیرینه خود یعنی سهامداری باشگاه منچستر یونایند انگلستان که با فرماندهی سر آلکس فرگوسن در اوج قرار داشت، برسند.

منچستر یونایتد و تاتنهام سبب شدند تا راه برای بورسی شدن دیگری باشگاه های فوتبال انگلیس نیز فراهم  شود.  پس از برگزاری جام جهانی ۱۹۹۴ میلادی، ۱۶ باشگاه انگلیس تا سال ۱۹۹۷ میلادی، وارد بورس لندن شد. همه ۲۰ باشگاه مطرح  فوتبال انگلستان در بورس لندن بوده و شما می توانید نسبت به خرید و فروش سهام این باشگاه ها اقدام کنید. میلیون ها نفر در سراسر جهان، سهامدار ۲۰ باشگاه برتر لیگ انگلیس هستند و در ایران نیز،‌سهامدارانی دارد.

(ورودی جهنم  الدترافورد را ملاحظه می کنید)

نکته جالب درباره شیاطین سرخ  آن است که در سال ۲۰۱۴ میلادی، بیش از ۲۰۰۰ میلیارد تومان درامد کسب کرد و میانگین طرفدارانش در هر بازی، ۷۵ هزار نفر بود.  در لیگ  برتر انگلیس، هر سهام دار، صرفا قادر به خرید سهام یک باشگاه است. لذا، هیات مدیره باشگاه با انتخاب مدیرعامل باشگاه، خواستار سود رساندن به باشگاه و تقسیم سود بین سهامداران که همانا طرفداران دو آتیشه باشگاه هستند بوده و این رفتار سازمانی یادگیرنده باشگاه ها را هدایت می کند.

پس در لیگ برتر انگلیس، چه سر آلکس فرگوسن سرمربی باشد چه آقای خاص! ، او صرفا مربی تیم نیست و عضوی از تیم سود دهی شرکت است. پس نگرش به فوتبال در لیگ برتر انگلیس،  نگرشی بیزینیسی و صرفا اقتصادی است و مربی بایستی حداکثر اثربخشی را از داشته هایش (از کادر فنی تا بازیکان و غیره) بگیرد تا نتایج خوبی کسب کند و زمینه افزایش قیمت سهام و سودآوری باشگاه را رقم بزند.

حتما بخوانید: فهرست عرضه اولیه های بورس تا سال ۱۳۹۹

تجربه های فوتبالی در باشگاه های آلمان

آلمان، در فهرست ۵ قدرت فوتبالی جهان قرار دارد که مثل انگلیس، اسپانیا و ایتالیا، رقابت های فوتبالی اش با استقبال جهانی همراه است. بخش از GDP آلمانی ها از طریق اقتصاد ورزش بدست می آید.  برخی از باشگاه های فوتبال آلمان در بورس قرار دارد و یک نفر نمی تواند بیش از ۵۱ درصد سهام را در اختیار خود در آورد. یعنی مالکیت یک نفر،‌ نهی شده است.

باشگاه بایرن مونیخ که اعتبار جهانی و پرستیژ فوتبال آلمان است و در ایران و جهان، طرفداران زیادی دارد، توسط بزرگان فوتبال این کشور اداره می شود که اکثرا، بازیکنان و مدیران و مربیان سابق بایرن مونیخ هستند. در سال ۲۰۱۴ میلادی، قریب به نیم میلیارد یورو درامد داشت و سومین باشگاه متمول جهان معرفی شد. فعالیت های تجاری، شصت درصد کل درآمد سالانه مونیخی ها را تامین می کند.

تماشاگران بازی های بایرن مونیخ مثل تماشاگران بازی های رئال مادرید و بارسلونا اسپانیا، تعصب زیادی به تیم خود دارند. متوسط تعداد تماشاگران هر بازی، بیش از  ۷۰ هزار نفر است. یعنی در  هر بازی، ده ها میلیون یورو برای باشگاه، درآمد ایجاد می شود.

حتما بخوانید: پیش بینی شاخص کل بورس ایران تا سال ۱۴۰۰

تجربه های اقتصادی در فوتبال اسپانیا

با طوفانی که رئال مادرید و بارسلونا در فوتبال یک دهه اخیر اروپا به پا کردند و کلکسیونی از قهرمانی ها و نایب قهرمانی را به ارمغان آوردند با سوپراستارهای مستطیل سبز که کریس رونالدو و لیونل مسی، صرفا مشتی نمونه خروار است، امروزه مشتاقان فوتبال لالیگا، چند برابر اوایل قرن بیست و یکم است.

برای تماشای ال کلاسیکو، صدها میلیون نفر پای گیرنده ها در سراسر جهان، میخکوب می شوند. مخصوصا روزگاری که شاهد جدال رونالدو و مسی بودیم. جای تعجب نیست که رئال مادرید و بارسلونا، بستر ساز درامد قابل ملاحظه برای دو شهر توریستی اسپانیا و اروپا هستند و یک جریان را در مسائل فرهنگی و سیاسی و ورزشی و اقتصادی، هدایت می کنند.

رئال و بارسلونا، بیش از آن که باشگاه های پول داری باشند، باشگاه های موفقی هستند که هوشمندانه و حرفه ای در نظام امروز اقتصاد جهانی، اداره می شود. این دو باشگاه،‌ عین منچستریونایتد انگلستان، طرفداران دو آتیشه دارند که در هر بازی، تیم خود را تنها نمی گذارند و به جایگاه تیم در جدول، اهمیتی تمی دهند.

هر دو باشگاه، سهامی عام بوده و سهامشان در بورس مادرید خرید و فروش می شود. معمولا سهامداران، قادر به خرید بیش از ۵  درصد سهام  یک باشگاه نیستند. مالکیت بسیاری از  باشگاه ها در این کشور، به صورت تعاونی است. هواداران، رئیس باشگاه را انتخاب می کنند. رئال  مادرید، از پول دار ترین باشگاه های جهان و از شرکت های موفق اسپانیا محسوب می شود.

میانگین تماشاگر هر بازی رئال به بیش از ۷۰  هزار نفر می رسد.  بیش از نیم میلیارد یورو در سال، درآمد داشته  و بخشی از ان ناشی از فعالیت  های تجاری است. بارسلونا، مصداق باشگاه داری به صورت تعاونی است. اگر به دنبال case study خوب در حوزه  مدیریت هوشمندانه و حرفه ای فوتبال در اقتصاد امروز جهان هستید، بارسلونا را پیشنهاد می کنیم که صفحه اینستاگرامش، این روزها ده ها میلیون مخاطب دارد و ده ها هزار عکس از متن و حاشیه باشگاه را به نمایش گذاشته است.

حتما بخوانید: پر بیننده ترین هشتگ های اینستاگرام را ببینیم

مالکان باشگاه بارسلونا اسپانیا، کاری کردند که این باشگاه در فهرست  ۵ باشگاه متمول جهان قرار بگیرد. غول های اقتصادی و سازمان های معروف از UNESCO تا خودروسازها و پوشاکی ها، اسپانسرش هستند و جامعه حدود ۲۰۰ هزار نفری از سهامداران دارد. اعضا، مبلغی را سالانه به باشگاه پرداخت می کنند و هیات مدیره  و رئیس را انتخاب می کنند.

اساس کسب و کار بارسلونا، پرورش استعدادهای فوتبالی است.  استعدادهایی که از ان ها، بازیکنان سرشناس بیرون آمده و درآمد سرشاری برای باشگاه به ارمغان می آورند.  ۷۷ هزار تماشاگر در هر بازی بارسلونا، نشان می دهد که هم باشگاه، فرهنگ تیم داری را می داند و هم  طرفداران، فرهنگ باشگاه داری را به نیکویی یاد گرفته اند و از باشگاه حمایت می کنند.

آبی و اناری پوشان کاتالونیا، امروزه خود را مستحق جدایی از اسپانیا می‌دانند هم‌چنان کاتالان ها، دعوی جدایی دارند و خود را تافته جدابافته اسپانیا می‌دانند که با پرچم بارسلونا، به دنبال پیروزی هایی بیش از مستطیل سبز هستند.

تجربه های فوتبالی در ترکیه

ترکیه هم روی صنعت گردشگری  خود خوب کار کرده است و هم روی صنعت ورزش حرفه ای. خصوصی سازی باشگاه های فوتبال در ترکیه در یک دهه اخیر، به نحو مطلوبی هدایت شده و عملکرد خوبی را هم به ارمغان آورده است. حق پخش تلویزیونی برای مسابقات حرفه ای فوتبال پرداخت وام های کلان کم بهره برای  رونق باشگاه داری  حرفه ای، بخشی از اقدامات دولت ترکیه برای کمک به باشگاه های فوتبال بوده است.

در ترکیه، عین صنعت هتلداری، زمین در قالب اجاره های کم بهره در اختیار مالکان قرار گرفته تا باشگاه بکوشند و درآمد زا باشند. خودشان ورزشگاه تاسیس کنند و فعالیت  خود را به شهرهای مختلف این کشور ببرند.  گالاتاسرای، بارسلونا ترکیه است و در فهرست۲۰ باشگاه پردرآمد جهان در سال های اخیر قرار گرفت. میانگین تماشاگرش در هر بازی، بیش از ۴۱ هزار نفر  با درامد سالانه ۱۶ میلیون یورویی.

حتما بخوانید: با لاکچری ترین هتل های آنتالیا آشنا شویم

در انگلستان، اگر شاهد مالکیت خصوصی هستیم و در اسپانیا، مالکیت تعاونی شکل، آلمانی ها راه حل مشترک را انتخاب کرده و هر یک، مزیت هایی ایجاد کرده است. نکته ای که باید به آن توجه داشت آن است که شبکه های  تلویزیونی خصوصی، حق پخش رقابت  های فوتبالی را در قدرت های فوتبال جهان در اختیار داشته و به  درآمد زایی باشگاه ها کمک می‌کنند.

مساله حق مالکیت معنوی و کپی رایت، اگر نگوییم تنها عامل بلکه یکی از مهم ترین فاکتورهای سودآوری باشگاه های فوتبال در جهان است که در ایران، جدی گرفته نمی شود. فروش تبلیغات محیطی و درآمد ناشی از فروش  بلیت و ارائه خدمات مجازی به هواداران، مدل های تجاری باشگاه های فوتبال جهان را رقم زده است که در ایران، باید جدی گرفته شود.

همراه گرامی

اگر سهام  استقلال و پرسپولیس در بورس، عرضه اولیه شد، پیشنهاد ما شرکت در عرضه اولیه فرابورس و سهامداری بلند مدت است. در گام اول، با مراجعه به یکی از ۱۰۶ کارگزاری بورس در سراسر کشور، کد بورس گرفته و در سامانه سجام، ثبت نام کنید. نظرات خود را درباره وضعیت باشگاه های فوتبال در ایران از طریق بخش کامنت در اختیار اقتصادشهروند قرار دهید.