بنزین سه نرخی شد!
از بامداد شنبه ۲۲ آذرماه، بنزین در ایران وارد مرحلهای تازه شد؛ مرحلهای که با اجرای رسمی طرح سهنرخی شدن سوخت، معادلات مصرف بنزین، سهمیهبندی و استفاده از کارتهای جایگاه را تغییر داد.
به گزارش اقتصاد شهروند ، بر اساس این طرح، نرخ بنزین آزاد در کارتهای اضطراری جایگاه به ۵۰۰۰ تومان افزایش یافته و دولت میگوید این تصمیم، زندگی روزمره ۸۰ درصد شهروندان را تحت تأثیر مستقیم قرار نخواهد داد. اجرای این سیاست که پس از سالها بحث و گمانهزنی عملیاتی شده، با هدف مدیریت مصرف، کاهش قاچاق و اصلاح تدریجی یارانه انرژی انجام شده است؛ هرچند حذف سهمیه برخی خودروها، تعیین سقف مصرف برای تاکسیهای اینترنتی و محدودیت ذخیره سهمیه، پرسشها و نگرانیهایی را در میان بخشی از جامعه ایجاد کرده است.
آغاز رسمی سهنرخی شدن بنزین
پس از سالها طرح ضرورت اصلاح قیمت بنزین در محافل کارشناسی و سیاستگذاری، سرانجام دولت با مصوبه هیئت وزیران، از بامداد ۲۲ آذرماه اجرای طرح سهنرخی شدن بنزین را بهصورت رسمی آغاز کرد. بر اساس این تصمیم، مصرف بنزین به سه سطح قیمتی تقسیم شده است:
۶۰ لیتر بنزین یارانهای با نرخ ۱۵۰۰ تومان،
۱۰۰ لیتر بنزین نیمهیارانهای با نرخ ۳۰۰۰ تومان،
و مصرف مازاد بر این میزان با نرخ آزاد ۵۰۰۰ تومان که تنها از طریق کارت اضطراری جایگاهها قابل تأمین است.
به گفته مسئولان، استفاده از سهمیههای اول و دوم صرفاً با کارت سوخت شخصی امکانپذیر خواهد بود و نرخ سوم بنزین بهصورت فصلی از سوی وزارت نفت اعلام میشود. این سازوکار جدید، عملاً نقش کارت جایگاه را از یک ابزار عمومی به گزینهای پرهزینه برای مصرف مازاد تبدیل کرده است.
چرا دولت به سراغ افزایش نرخ رفت؟
دولت افزایش نرخ بنزین آزاد را بخشی از برنامه هدفمندسازی یارانههای انرژی میداند. طی سالهای اخیر، فاصله چشمگیر قیمت بنزین در داخل کشور با کشورهای همسایه، زمینه قاچاق گسترده سوخت را فراهم کرده بود. از سوی دیگر، رشد مصرف داخلی و فشار بر بودجه یارانهای دولت، اصلاح تدریجی قیمتها را به یکی از گزینههای اجتنابناپذیر سیاستگذاران تبدیل کرده بود.
مقامات دولتی تأکید دارند که این افزایش قیمت، بهصورت مستقیم متوجه اکثریت مردم نیست و تنها افرادی که مصرف بالایی دارند یا از کارت جایگاه استفاده میکنند، هزینه بیشتری پرداخت خواهند کرد.
چه خودروهایی دیگر سهمیه ندارند؟
یکی از مهمترین تغییرات طرح جدید، حذف سهمیه برخی گروههای خودرویی است. بر اساس مصوبه دولت، از امروز سهمیه بنزین خودروهای وارداتی بهطور کامل حذف شده و این خودروها تنها با نرخ آزاد ۵۰۰۰ تومانی امکان سوختگیری دارند. همچنین خودروهای دارای پلاک مناطق آزاد نیز از شمول سهمیه خارج شدهاند.
علاوه بر این، خودروهای دارای پلاک دولتی – بهجز آمبولانسها و خودروهای امدادی – دیگر سهمیه بنزین دریافت نمیکنند. این تصمیم در راستای کاهش هزینههای دولتی و شفافسازی مصرف سوخت در ناوگان عمومی اتخاذ شده است.
اصلاح یک تصمیم بحثبرانگیز
در روزهای ابتدایی اعلام طرح، یکی از انتقادات جدی، عدم تخصیص سهمیه به خودروهای صفر کیلومتر داخلی بود. این موضوع با واکنشهای گستردهای همراه شد و در نهایت دولت با اصلاح مصوبه، اعلام کرد خودروهای صفرِ تولید داخل که قیمت کارخانهای آنها کمتر از یک میلیارد تومان است، مشمول دریافت سهمیه خواهند شد.
طبق این اصلاحیه، خودروهایی که برای نخستینبار سند آنها صادر شده، کشور سازنده «ایران» در سند درج شده باشد و قیمت کارخانهای آنها بیش از یک میلیارد تومان نباشد، از زمان اجرای طرح سهمیه بنزین دریافت میکنند.
سهمیه ویژه تاکسیهای اینترنتی
یکی از بخشهای مهم طرح جدید، تعیین سهمیه مازاد برای خودروهای فعال در ناوگان سکوهای اینترنتی حملونقل است. بر اساس اعلام شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، هر خودروی بنزینی فعال در این سکوها، ماهانه تا ۲۰۰ لیتر سهمیه مازاد (علاوه بر ۶۰ لیتر نرخ اول و ۱۰۰ لیتر نرخ دوم) دریافت میکند. برای خودروهای دوگانهسوز نیز ۹۵ لیتر سهمیه مازاد در نظر گرفته شده است.
محاسبه پیمایش از کیلومتر اول هر ماه انجام میشود و تمامی رانندگان فعال – بهجز موتورسیکلتهای فرسوده و فاقد کارت سوخت – مشمول این سهمیه هستند. سکوهای اینترنتی نیز متعهد شدهاند افزایش قیمت سوخت، منجر به افزایش کرایهها نشود.
محدودیتهای جدید در ذخیره سهمیه
بر اساس سازوکار جدید، سهمیه ۱۰۰ لیتری بنزین با نرخ ۳۰۰۰ تومان قابل ذخیره نیست و در صورت عدم مصرف در همان ماه، به ماه بعد منتقل نمیشود. در مقابل، سهمیه ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی تنها تا سقف ۶ ماه قابلیت ذخیره دارد؛ بهاین معنا که هر خودرو حداکثر میتواند ۳۶۰ لیتر بنزین یارانهای در کارت خود نگه دارد.
این محدودیتها با هدف مدیریت مصرف، جلوگیری از انباشت غیرضروری سوخت و کاهش احتمال قاچاق اعمال شده است.
مالکان چند خودرو چه باید بکنند؟
همزمان با اجرای طرح، سامانه خوداظهاری مالکان چند خودرو فعال شده و این افراد تنها یک ماه فرصت دارند یکی از خودروهای خود را برای دریافت سهمیه انتخاب کنند. در صورت عدم اقدام، کارتی که در سه ماه گذشته بیشترین مصرف را داشته، بهطور خودکار بهعنوان کارت اصلی انتخاب میشود و سهمیه سایر خودروها حذف خواهد شد.
مسئولان تأکید کردهاند که همه کارتهای سوخت فعلی معتبر است و نیازی به تعویض یا مراجعه حضوری وجود ندارد.
نگرانیها و واکنشها
اگرچه دولت میگوید ۸۰ درصد مردم تحت تأثیر مستقیم این تغییر قرار نمیگیرند، اما برخی کارشناسان نسبت به آثار غیرمستقیم آن هشدار میدهند. افزایش هزینه حملونقل، احتمال رشد قیمت کالاها و شکلگیری تقاضای هیجانی در روزهای نخست اجرا، از جمله نگرانیهای مطرحشده است.
در مقابل، اقتصاددانان حامی طرح معتقدند اگر اطلاعرسانی شفاف ادامه یابد و منابع حاصل از افزایش قیمت بهدرستی در قالب کالابرگ یا حمایتهای معیشتی بازتوزیع شود، این سیاست میتواند گامی مؤثر در اصلاح ساختار یارانه انرژی باشد.
اجرای طرح سهنرخی شدن بنزین، نقطه عطفی در سیاست سوخت کشور به شمار میرود؛ طرحی که با وجود حساسیت اجتماعی بالا، دولت آن را اجتنابناپذیر میداند. حال باید دید در هفتهها و ماههای آینده، این سیاست تا چه اندازه در کنترل مصرف، کاهش قاچاق و حفظ ثبات اقتصادی موفق خواهد بود و آیا وعده دولت مبنی بر بازگشت منابع حاصل به سبد معیشت خانوارها، محقق میشود یا خیر.
